Nazizm i zło w Prowokacji Stanisława Lema

Proza Stanisława Lema podejmuje wciąż powracające motywy, takie jak rozwój technologii, problem kontaktu z Obcymi, zacieranie się granicy między tym, co naturalne i sztuczne, a także rola przypadku w ludzkim życiu. Pisarz znany jest przede wszystkim ze swoich powieści z zakresu fantastyki naukowej. Jednak w niniejszej pracy koncentruję się na jego mniej znanym dziele – Prowokacji. Jest to zbiór dwóch apokryfów o nazwie Völkermord oraz One Human Minute, które dotykają kwestii nazizmu, problemu natury zła, a także dehumanizujący wpływ wielkich liczb. W pierwszej części przedstawię tło historyczne powstania Prowokacji. Omówię w niej nie tylko historyczne tło powstania tekstu, ale także w jaki sposób żydowskie pochodzenie autora wpłynęło na jego ostateczny kształt. W drugiej części przeprowadzę interpretacji dzieła, skupiając swoją uwagę na obszerniejszym z apokryfów - Völkermord. Przedstawię w niej pogląd Stanisława Lema na istotę nazizmu jako połączenie etyki zła oraz estetyki kiczu. Opiszę również, jakie związki widział ten polski autor pomiędzy hitleryzmem a współczesnymi mu ruchami terrorystycznymi. W ostatniej, trzeciej części omówię związki pomiędzy twórczością Stanisława Lema oraz Markiza de Sade.

The prose of Stanisław Lem consistently addresses recurring themes such as the development of technology, the problem of contact with extraterrestrials, the blurring of the line between the natural and the artificial, as well as the role of chance in human life. The writer is best known for his science fiction novels. However, in this paper, I focus on his lesser-known work—Provocation. It is a collection of two apocryphal texts titled Völkermord and One Human Minute, which tackle issues of Nazism, the problem of the nature of evil, and the dehumanizing impact of large numbers. In the first part, I will present the historical background of Provocation. I will discuss not only the historical context of the text’s creation but also how the author’s Jewish heritage influenced its final form. In the second part, I will conduct an interpretation of the work, focusing on the longer of the two apocrypha—Völkermord. I will present Stanisław Lem’s view on the essence of Nazism as a combination of the ethics of evil and the aesthetics of kitsch. I will also describe the connections this Polish author saw between Hitlerism and the contemporary terrorist movements of his time. In the final, third part, I will examine the links between the works of Stanisław Lem and Marquis de Sade.