Glottodydaktyka grafemiczna języka japońskiego w polskim środowisku językowym (Semiotyka pisma ideograficznego w nauczaniu języka)

Przedmiotem rozprawy jest metodyka nauczania ideograficznego pisma sinojapońskiego w polskim środowisku językowym. Na podstawie przytoczonych wyników badań neurolingwistycznych (neurografemicznych) wysunięta zostaje teza o konieczności szczególnej adaptacji strategii nauczania pisma ideograficznego do wymogów środowiska, w którym użytkownicy języka podlegają fonocentrycznym inklinacjom w analizie pisma i percepcji tekstów pisanych. Opracowanie tego rodzaju rozwiązań grafodydaktycznych wymaga jednak wpierw określenia tego, co uznane zostanie za podstawę klasycznych strategii nauczania, które ulegną adaptacji. Przeprowadzona w rozprawie analiza najistotniejszych dzieł leksykografii ideograficznej od czasu Shuōwén-jiĕzì aż po współcześnie publikowane w Japonii słowniki ukazuje niemniej, iż tradycyjna koncepcja analizy morfologicznej i typologii ideogramów przeszła przez ostanie dwa tysiąclecia długi proces przemian i współcześnie również nie stanowi monolitu, lecz jest doraźnie dostosowywana do potrzeb dydaktycznych. Jednocześnie, w grafodydaktyce wschodnioazjatyckiej od wieków stosowane są strategie mnemotechniczne mające na celu wspomagać proces przyswajania i przywoływania z pamięci poszczególnych jednostek pisma. Strategie tego rodzaju, określone w rozprawie mianem podpowiedzi mnemotechnicznych, umożliwiają sfonizowanie struktury morfologicznej ideogramów poprzez opisanie, z jakich komponentów grafemicznych są one zbudowane. Oparta na takich strategiach metodyka grafodydaktyczna opracowana w języku polskim ma realną szansę stać się skutecznym narzędziem glottodydaktycznym przeznaczonym do nauczania Polaków języka i pisma japońskiego. Rozprawa prezentuje projekty konkretnych podpowiedzi mnemotechnicznych oraz opisuje niewielki eksperyment dydaktyczny przeprowadzony z ich zastosowaniem.

The thesis discusses the methods of teaching ideographic Sino-Japanese script to Polish students. Neurolinguistic (and particularly neurographemic) investigation indicates it is necessary to adapt traditional Eastern teaching strategies to the specific requirements of the Western environment in which the students tend to analyze script and any written texts phonocentrically. The development of such graphodidactic solutions requires first defining what is considered as the basis for the classic teaching strategies that are to be adapted. The thesis analyzes the most important ideographic dictionaries since Shuōwén-Jiezi to those recently published in Japan and proves nevertheless that over the last two millennia the traditional concept of morphological analysis and typology of ideograms has passed a long process of transformation, and is not a monolith today either, but it rather tends to be adjusted here and there to the needs of teaching. What is more, Eastern graphodidactics for centuries has been using mnemonic strategies in order to improve the process of assimilation and recall of particular characters. This kind of strategies, or so called mnemonic hints, enables the reader to make phonic the morphological structure of a character in question by describing with words all its graphemic components that compose it. Graphodidactic method based on this type of strategies and developed in the Polish language may become an effective glottodidactic tool designed to teach the Japanese language and script to Polish students. The dissertation presents a proposal of specific mnemonic hints and describes also a small educational experiment conducted with their use.