Metody dokumentalne w filmie. Analiza i praktyczne zastosowanie na przykładzie filmu “Błąd statystyczny”

Praca analizuje metody dokumentalne w filmie, zestawiając refleksję teoretyczną z praktycznym studium przypadku - realizacją filmu Błąd statystyczny. Punktem wyjścia jest założenie, że dokument nie stanowi neutralnego zapisu faktów, lecz złożoną konstrukcję znaczeń, ukształtowaną przez decyzje autora, estetykę medium i aktywną interpretację widza. W części teoretycznej przedstawiono podstawowe tryby reprezentacji (poetycki, objaśniający, uczestniczący, refleksyjny, performatywny), ukazując ich historyczne źródła, funkcje komunikacyjne i konsekwencje epistemologiczne. Omówiono także rolę odbiorcy jako współtwórcy sensu oraz etyczne i ideologiczne aspekty dokumentu. Część praktyczna dokumentuje kolejne etapy realizacji filmu - od badań i koncepcji, przez scenariusz, pracę na planie i montaż, po proces postprodukcji. Głównym bohaterem filmu jest pastor Jakub Kamiński, były piłkarz, a obecnie lider ruchu Nations on Fire. Jego historia, zestawiona z analizą różnic pomiędzy katolickim a zielonoświątkowym rozumieniem religii i wiary, pozwala ukazać szersze przemiany duchowości w Polsce. Tytuł filmu, Błąd statystyczny, odwołuje się do pojęcia społecznego marginesu i stanowi metaforę napięcia między oczekiwaniami a rzeczywistością. Praca ukazuje dokument jako medium, które - choć osadzone w faktach - nieustannie konstruuje alternatywną, subiektywną wersję rzeczywistości. Analiza teoretyczna w połączeniu z doświadczeniem produkcyjnym potwierdza, że dokument pełni rolę artystycznego laboratorium, w którym praktyka staje się sposobem weryfikacji refleksji filmoznawczej.

The thesis analyzes documentary methods in film, juxtaposing theoretical reflection with a practical case study-the making of the film Statistical Error. The starting point is the assumption that a documentary does not constitute a neutral record of facts, but rather a complex construction of meanings, shaped by the author’s decisions, the aesthetics of the medium, and the active interpretation of the viewer. The theoretical section presents the basic modes of representation (poetic, expository, participatory, reflexive, performative), outlining their historical origins, communicative functions, and epistemological implications. It also discusses the role of the audience as a co-creator of meaning, as well as the ethical and ideological dimensions of documentary filmmaking. The practical section documents the successive stages of the film’s production-from research and concept development, through scriptwriting, shooting, and editing, to the post-production process. The main protagonist of the film is Pastor Jakub Kamiński, a former football player and now the leader of the Nations on Fire movement. His story, juxtaposed with an analysis of the differences between Catholic and Pentecostal understandings of religion and faith, serves as a lens through which to examine broader transformations of spirituality in Poland. The film’s title, Statistical Error, refers to the notion of social marginality and serves as a metaphor for the tension between expectations and reality. The thesis presents documentary film as a medium which-although grounded in facts-constantly constructs an alternative, subjective version of reality. The combination of theoretical analysis and production experience confirms that documentary functions as an artistic laboratory, in which practice becomes a method of testing and verifying film studies reflection.