Szesnastowieczna pieśń polska ewangelików reformowanych w kręgu wartości życia prywatnego i publicznego

Artykuł analizuje stosunek polskich ewangelików reformowanych XVI w. do wartości i postaw, wyrażony w pieśniach religijnych. Ich znaczeniu kultowemu towarzyszyły funkcje kerygmatyczna, katechizacyjna, perswazyjna oraz propagandowa i polemiczna. Dzięki częstości publicznego i prywatnego użycia, prostocie wyrazu i charakterowi wspólnotowemu silnie oddziaływały one na środowisko ewangelików reformowanych, kształtując jego system wartości. Analizie poddano utwory autorstwa członków Zboru większego (M. Rej, A. Trzecieski mł., J. Lubelczyk, S. Zacjusz, J. Sylwiusz, J. Zaremba, C. Bazylik, Z. Oleśnicka) oraz anonimowe i stworzone przez autorów niedookreślonych konfesyjnie (M. Hey-Stawicki, S. Semidalius Kazimirczyk), ale przyjęte do użytku w Zborze (obecne w kancjonałach puławskim, zamojskim i Zaremby). Przynależne do kultury popularnej, są one przejawem łączności polskich ewangelików XVI w. z kulturą europejską, ich znajomości zasadniczych idei i recepcji kluczowych dzieł teologiczno-moralnych, przede wszystkim M. Lutra i J. Kalwina. Pieśni twórczo wykorzystują obce wzory, odnosząc się do Biblii, średniowiecznej hymnografii łacińskiej, reformacyjnych pieśni niemieckich i czeskich. Unikając ostrej polemiki konfesyjnej, w prostej stylistyce o mocnym obrazowaniu i silnej emocjonalności ukazują fundamenty etyki, mającej źródła w ewangelicko-reformowanej soteriologii i antropologii, skoncentrowanej na wierze i chwale Bożej, syntetyzowanej w wykładzie Dekalogu, doceniającej wartość różnych powołań, rodziny, ojczyzny, władzy i własności. Zgodnie z nauką genewską kształtują model aktywnego życia chrześcijańskiej społeczności, złożonej z jednostek żyjących wiarą.