Ciało i władza: język buntu artystycznego w Japonii i Austrii na przykładzie ero guro nansensu i akcjonizmu wiedeńskiego

Praca „Ciało i władza: język buntu artystycznego w Japonii i Austrii na przykładzie ero guro nansensu i Akcjonizmu Wiedeńskiego” stanowi analizę japońskiego ero guro nansensu i austriackiego akcjonizmu wiedeńskiego, jako form sprzeciwu wobec struktur władzy, norm społecznych i represji historycznej. Celem opracowania jest ukazanie środków ekspresji, czyli tytułowego „języka buntu”, oraz sposobu ich wykorzystania w przestrzeni transgresji estetycznej. Ramą teoretyczną, służącą wyłonieniu oraz analizie artystycznego buntu, są teorie Michela Foucaulta. W szczególności zagadnienia biowładzy, władzy-wiedzy, urządzenia seksualności, archiwum oraz myśli związane z ciałem i przemocą.

W świetle tych założeń omówiono ero guro nansensu, utworzone w latach 20. XX wieku w Japonii. Zjawisko łączyło groteskę, erotyzm i nonsens z krytyką moralności mieszczańskiej. Przywołani zostali wybrani twórcy z obszaru literatury, publicystyki filmu i sztuk wizualnych, a sam nurt ukazano jako formę pośredniego buntu obyczajowego, krytyki cenzury i kontroli społecznej.

Następnie opisany został akcjonizm wiedeński, funkcjonujący w latach 60. XX wieku w Austrii. Szczególną uwagę poświęcono sylwetkom Ottona Muehla, Güntera Brusa, Hermanna Nitscha i Rudolfa Schwarzkoglera. Analiza ich twórczości oraz cech charakterystycznych ruchu, umożliwiła określenie podejmowanego oporu artystycznego, jako świadomej dekonstrukcji norm oraz znaczenia w celu stworzenia podwalin przemiany egzystencjalnej i politycznej.

Synteza przedstawionych teorii i zjawisk pozwoliła na określenie ruchów jako komplementarnych przykładów strategii oporu wobec władzy, społecznej stagnacji oraz kierunku, w którym zmierza współczesność. Język buntu artystycznego w ero guro nansensu polegał na semiotycznej dekonstrukcji, natomiast w akcjonizmie wiedeńskim na egzystencjalnej konfrontacji. Wybór tak radykalnych środków mógł wynikać z klimatu kulturalnego oraz wyparcia radykalnych ideologii państwowych.

The work ‘The body and authority: the language of artistic rebellion in Japan and Austria through the example of ero guro nansensu and Viennese Actionism’ is an analysis of Japanese ero guro nansensu and Austrian Viennese Actionism as forms of resistance against power structures, social norms and historical repression. The aim of the study is to show the means of expression, i.e. the titular ‘language of rebellion’, and how they are used in the space of aesthetic transgression.

The theoretical framework for identifying and analysing artistic rebellion is provided by the theories of Michel Foucault. In particular, issues of biopower, power-knowledge, the apparatus of sexuality, archives, and thoughts related to the body and violence.

In light of these assumptions, ero guro nansensu, created in the 1920s in Japan, is analysed. The phenomenon combined grotesque, eroticism and nonsense with criticism of bourgeois morality. Selected artists from the fields of literature, journalism, film and visual arts were presented, and the movement itself was shown as a form of indirect moral rebellion, criticism of censorship and social control.

Next, Viennese Actionism, which operated in Austria in the 1960s, was discussed. Particular attention was paid to the figures of Otto Muehl, Günter Brus, Hermann Nitsch and Rudolf Schwarzkogler. An analysis of their work and the characteristic features of the movement made it possible to define the artistic resistance undertaken as a conscious deconstruction of norms and meaning in order to lay the foundations for existential and political change.

The synthesis of the presented theories and phenomena allowed the movements to be defined as complementary examples of strategies of resistance to authority, social stagnation and the direction in which the modern world is heading. The language of artistic rebellion in ero guro nansensu consisted of semiotic deconstruction, while in Viennese Actionism it consisted of existential confrontation. The choice of such radical means may have resulted from the cultural climate and the suppression of radical state ideologies.