Ochrona granic Unii Europejskiej w ujęciu neofunkcjonalizmu i podejścia międzyrządowego na przykładzie polityki migracyjnej Włoch

Praca analizuje politykę ochrony granic Unii Europejskiej w latach 2015–2024 na przykładzie Włoch przez pryzmat wybranych teorii integracji europejskiej, jakimi są neofunkcjonalizm i podejście międzyrządowe. Głównym celem badawczym jest określenie, w jakim stopniu kształtowanie polityki ochrony granic UE oraz działania podejmowane przez Włochy odzwierciedlały logikę integracji opisywaną przez neofunkcjonalizm, a w jakim stopniu wynikały z założeń podejścia międzyrządowego. W pracy przedstawiono teoretyczne założenia neofunkcjonalizmu oraz podejścia międzyrządowego i odniesiono je do procesów integracji europejskiej w obszarze polityki migracyjnej i ochrony granic. Następnie scharakteryzowano główne procesy migracyjne do UE zarówno przed, jak i w trakcie kryzysu migracyjnego z 2015 roku, a także przedstawiono rozwój unijnych regulacji prawnych i praktyk dotyczących kontroli granic i polityki migracyjnej.

W części empirycznej przeanalizowano politykę Włoch w zakresie zarządzania migracją i ochrony granic oraz współpracę tego państwa z instytucjami Unii Europejskiej. Analizie poddano zarówno działania podejmowane na poziomie unijnym jak i decyzje władz włoskich, które w poszczególnych okresach odzwierciedlały zarówno dążenie do współpracy europejskiej, jak i ochronę interesu narodowego. Pozwoliło to wskazać obszary zgodności i rozbieżności między polityką Włoch a kierunkiem działań UE oraz określić czynniki wpływające na powstawanie tych rozbieżności.

Analiza wykazała, że polityka ochrony granic UE w latach 2015–2024 nie może być jednoznacznie wyjaśniona przez tylko jedną z analizowanych teorii. Kryzys migracyjny przyczynił się z jednej strony do rozwoju współpracy i wzmocnienia mechanizmów unijnych, co odpowiada założeniom neofunkcjonalizmu, z drugiej jednak ujawnił silne znaczenie interesów narodowych i ograniczeń integracji, zgodnych z podejściem międzyrządowym. Przypadek Włoch pokazuje, że napięcie między poziomem ponadnarodowym a państwowym stanowi istotny element kształtowania polityki migracyjnej i ochrony granic UE. Ostatecznie proces ten należy postrzegać jako rezultat jednoczesnej integracji na wielu płaszczyznach, przy czym w kwestiach bezpośrednio związanych z kontrolą granic i polityką migracyjną szczególnie wyraźne pozostaje znaczenie interesów państw członkowskich.

This paper analyzes the European Union's border protection policy between 2015 and 2024 using Italy as a case study, through the lens of selected theories of European integration: neofunctionalism and intergovernmentalism. The primary research objective is to determine the extent to which the shaping of EU border protection policy and the actions taken by Italy reflected the logic of integration described by neofunctionalism, versus the degree to which they stemmed from the assumptions of intergovernmentalism. The study presents the theoretical premises of neofunctionalism and intergovernmentalism, applying them to the processes of European integration within migration policy and border protection. Furthermore, it outlines the main migration flows to the EU both prior to and during the 2015 migration crisis, while tracing the development of EU legal regulations and practices regarding border control and migration policy.

The empirical section examines Italy's policy on migration management and border protection, as well as its cooperation with EU institutions. The analysis encompasses actions taken at the EU level alongside decisions made by Italian authorities, which at different times reflected both a pursuit of European cooperation and the protection of national interests. This approach highlights areas of alignment and divergence between Italy's policies and the EU's direction, identifying the factors that drove these discrepancies.

The findings demonstrate that EU border protection policy from 2015 to 2024 cannot be explained exclusively by a single theory. On one hand, the migration crisis fostered further cooperation and strengthened EU mechanisms, aligning with neofunctionalist assumptions. On the other hand, it exposed the prominent role of national interests and the limitations of integration, supporting intergovernmentalist views. The case of Italy illustrates that the tension between supranational and national levels is a central element in shaping EU migration and border protection policy. Ultimately, this process should be viewed as the outcome of simultaneous multi-level integration, with state interests remaining particularly pronounced in matters directly tied to border control and migration policy.