Postrzeganie odpowiedzialności moralnej decyzji podejmowanych przez człowieka i system SI: rola winy, intencjonalności i dopuszczalności

Praca poświęcona jest problemowi przypisywania odpowiedzialności moralnej za decyzje podejmowane przez człowieka i systemy sztucznej inteligencji. W części teoretycznej przedstawiam filozoficzne podstawy odpowiedzialności moralnej. Wprowadzam rozróżnienia potrzebne do analizy moralnych ocen decyzji podejmowanych przez ludzi i systemy SI. Pokazuję, że odpowiedzialność moralna nie jest jednorodną kategorią. Omawiam także zagadnienia sprawstwa moralnego człowieka oraz systemów sztucznej inteligencji. Przedstawiam też dotychczasowe badania z zakresu filozofii eksperymentalnej dotyczące moralnej oceny decyzji podejmowanych przez ludzi i algorytmy. W części empirycznej omawiam wyniki własnego badania eksperymentalnego, w którym manipulowano rodzajem decydenta oraz dostępnością informacji o ryzyku negatywnych konsekwencji decyzji. Zmiennymi zależnymi były przypisywana wina, przypisywana intencjonalność oraz moralna dopuszczalność działania. Przeprowadzone analizy wykazały, że rodzaj decydenta istotnie wpływał na wszystkie trzy oceniane aspekty odpowiedzialności moralnej. Stwierdzono również, że dostępność informacji pozwalających przewidzieć negatywne skutki decyzji wpływała na moralną ocenę decyzji. Praca dostarcza nowych danych empirycznych oraz stanowi wkład w rozwój badań nad odpowiedzialnością moralną w kontekście wykorzystania sztucznej inteligencji.

This thesis is dedicated to the problem of attributing moral responsibility for decisions made by humans and artificial intelligence systems. In the theoretical section, I present the philosophical foundations of moral responsibility. I introduce the distinctions necessary for analyzing moral evaluations of decisions made by humans and AI systems. I demonstrate that moral responsibility is not a homogenous category. I also discuss the issues of human and artificial intelligence systems' moral agency. Furthermore, I present existing research in experimental philosophy regarding the moral evaluation of decisions made by humans and algorithms. In the empirical section, I discuss the results of my own experimental study, which manipulated the type of decision-maker and the availability of information about the risk of negative consequences of the decision. The dependent variables were attributed blame, attributed intentionality, and the moral permissibility of the action. The conducted analyses revealed that the type of decision-maker significantly influenced all three evaluated aspects of moral responsibility. It was also found that the availability of information allowing for the prediction of negative outcomes of the decision influenced its moral evaluation. This thesis provides new empirical data and contributes to the development of research on moral responsibility in the context of artificial intelligence utilization.