Dziedzictwo przemysłowe we współczesnej przestrzeni Grodziska Mazowieckiego

Celem pracy było określenie obszarów funkcjonowania zakładów przemysłowych powstałych w latach 1881-1989 w Grodzisku Mazowieckim oraz wskazanie śladów ich zachowanych w dzisiejszej przestrzeni miasta. Zasięg przestrzenny badania obejmował obszar zawierający się w dzisiejszych granicach Grodziska Mazowieckiego. Zakres czasowy obejmował okres od 1881 roku – momentu powstania pierwszego zakładu w mieście – do transformacji ustrojowej w Polsce w 1989 roku oraz dzisiejszy stan przestrzeni miejskiej w kontekście pozostałości po działalności przemysłowej z okresu 1881-1989. Badania oparto na analizie dawnych map i planów oraz archiwalnych fotografii, zestawiając ze współczesną przestrzenią Grodziska na zdjęciach, mapach i ortofotomapie oraz w Bazie Danych Obiektów Topograficznych BDOT10k. Badanie wykazało przewagę obszarów przemysłowych w mieście w badanym okresie po północnej stronie torów dawnej Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Wskazano pozostałości po działalności produkcyjnej z lat 1881-1989 w postaci: architektury, nazw i układu ulic, eksponatów izb tradycji oraz innych obiektów, jak np. nieużytkowana bocznica kolejowa, co potwierdza słuszność przyjętych hipotez. Najwięcej zachowanych budynków poprzemysłowych w Grodzisku Mazowieckim to magazyny, budynki produkcyjne i biurowe. Uzyskane wyniki mogą stanowić podstawę do dalszych badań nad przestrzenią Grodziska Mazowieckiego.

The aim of the study was to identify the areas where the industrial plants established between 1881 and 1989 in Grodzisk Mazowiecki were functioning and to identify the remains of them preserved in the contemporary space of the town. The research examined the area within the present-day boundaries of Grodzisk Mazowiecki. The study covered the period from 1881 – the year the first plant was established in the town – to the political transformation in Poland in 1989. It also covered the present state of the urban space in terms of the remnants of industrial activity from the period 1881-1989. The research was based on an analysis of old maps and plans, archival photographs, comparing them with the contemporary space of Grodzisk on photographs, maps, orthophotomap and BDOT10k database. The study revealed that during the examined period, industrial areas in the town were predominantly located on the northern side of the tracks of the former Warsaw–Vienna Railway. Remnants of industrial activity from 1881-1989 were identified in the form of: architecture, street names and layout, exhibits of memorial rooms and other objects such as an unused railway track, confirming the validity of the hypotheses. Most of the preserved post-industrial buildings in Grodzisk Mazowiecki are warehouses, production and office buildings. These results can provide a basis for further research into the urban space of Grodzisk Mazowiecki.