Równowaga między życiem zawodowym a prywatnym w polskim prawie pracy

Temat łączenia życia zawodowego z życiem osobistym wraz z biegiem lat i wzrostem poziomu świadomości wśród obywateli coraz bardziej zyskuje na popularności. Prawo podąża za zmieniającą się rzeczywistością i trendami w społeczeństwie, starając się wychodzić naprzeciw potrzebom nowych pokoleń. W 2019 r. weszła w życie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylająca dyrektywę rady 2010/18/UE. Najważniejszymi założeniami tej dyrektywy, nazywanej work-life balance, jest wsparcie rodziców i opiekunów w zachowaniu równowagi pomiędzy życiem zawodowym i prywatnym oraz wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy. Celem niniejszej pracy była analiza sposobu implementacji dyrektywy work-life balance w Polsce oraz ocena czy jej założenia zostały spełnione, a także przyjrzenie się pozostałym uprawnieniom dla pracujących rodziców w polskim prawie pracy i zastanowienie się nad ich faktycznym wpływem na poprawę sytuacji kobiet i mężczyzn w Polsce. W poszczególnych rozdziałach omówiono uprawnienia rodzicielskie, takie jak: urlop macierzyński, urlop rodzicielski, urlop ojcowski, urlop wychowawczy, zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem, urlop opiekuńczy, zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej, elastyczna organizacja pracy, prace wzbronione kobietom w ciąży i karmiącym dziecko piersią, zakaz zatrudniania ich w godzinach nadliczbowych i porze nocnej oraz przerwa na karmienie. W pracy posłużono się analizą przepisów prawa, w szczególności Kodeksu pracy, orzecznictwa, literatury, a także danych z wybranych badań. Udało się ustalić, iż implementacja dyrektywy work-life balance w Polsce przebiegła pomyślnie, gdyż wdrożono wszystkie jej minimalne założenia, a w niektórych przypadkach polskie uprawnienia przewyższają wręcz te przewidziane w dyrektywie, co z pewnością ułatwia godzenie życia zawodowego z rodzicielstwem. Niemniej jednak w dalszym ciągu trudno mówić o równych szansach kobiet i mężczyzn na polskim rynku pracy, gdy znaczna część mężczyzn nie korzysta z przysługujących im uprawnień, a większość obowiązków związanych z rodzicielstwem spoczywa na kobietach, co może wskazywać na konieczność wdrożenia kolejnych nowelizacji w tym zakresie, a także dążenia do zmiany mentalności w naszym społeczeństwie.

The issue of balancing professional and personal life has been gaining increasing attention over the years, in parallel with the growing awareness among citizens. Legislation is evolving to reflect changing reality and social trends, aiming to meet the needs of new generations. On 20 June 2019, Directive (EU) 2019/1158 of the European Parliament and of the Council on work-life balance for parents and carers and repealing Council Directive 2010/18/EU, entered into force. The main objectives of this so-called Work-Life Balance Directive are to support parents and carers in maintaining a balance between their professional and private lives, and to promote equal opportunities for women and men in the labour market. The aim of this thesis was to analyse the implementation of the Work-Life Balance Directive in Poland and to assess whether its objectives have been achieved. It also examines other parental rights under Polish labour law and considers their actual impact on improving the situation of women and men in the country. The individual chapters discuss parental rights, such as maternity leave, paternity leave, parental leave, childcare leave, carer’s leave, time off from work on grounds of force majeure, flexible working arrangements, restrictions on the employment of pregnant and breastfeeding women, including the prohibition of overtime and night work, as well as breastfeeding breaks. This thesis is based on an analysis of legal provisions, in particular the Labour Code, case law, academic literature and selected data from research studies. It has been established that the implementation of the Work-Life Balance Directive in Poland has been effective, as all of its minimum requirements have been transposed into national law. In some areas, Polish regulations even go beyond the minimum standards set by the Directive, which certainly supports the integration of work and parenthood. Nevertheless, it remains difficult to speak of genuine equality of opportunity for women and men in the Polish labour market, as a significant proportion of men do not make use of the entitlements available to them, and most responsibilities related to parenthood continue to fall on women. This may indicate the need for further legislative amendments, as well as ongoing efforts to change prevailing social attitudes.