Językowo-medialny obraz samobójstwa w informacyjnych internetowych przekazach oraz wywiadach fokusowych - między efektem Wertera a potrzebą prewencji

Rozprawa doktorska koncentruje się na analizie językowego obrazu samobójstwa w przestrzeni medialnej i społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem internetowych przekazów jako kluczowego kanału obiegu narracji o samobójstwie oraz przestrzeni intensywnego negocjowania jego znaczeń społecznych. Punkt wyjścia stanowi założenie, że sposób mówienia o samobójstwie – dobór słownictwa, ramy interpretacyjne, metafory oraz ton narracji – nie jest neutralny, lecz realnie wpływa na społeczne rozumienie zjawiska, postawy wobec osób w kryzysie psychicznym oraz mechanizmy jego eskalacji lub ograniczania. Celem dysertacji było rozpoznanie dominujących mechanizmów językowych i dyskursywnych, za pomocą których samobójstwo jest konstruowane w medialnych przestrzeniach, oraz zbadanie, w jaki sposób mechanizmy te są dekodowane przez różne grupy społeczne. Szczególną uwagę poświęcono identyfikacji elementów sprzyjających efektowi Wertera oraz tych, które mogą pełnić funkcję ochronną, zgodną z założeniami efektu Papageno. Istotnym celem pracy – obok wymiaru poznawczego – było również wypracowanie praktycznych, możliwych do wdrożenia rekomendacji dla kluczowych aktorów debaty publicznej: polityków i liderów opinii, mediów i dziennikarzy oraz platform cyfrowych i mediów społecznościowych. Rozprawa oparta została na triangulacji metodologicznej. Zastosowano analizę ilościowo-jakościową korpusu 500 najpopularniejszych internetowych materiałów dotyczących samobójstw z lat 2020–2024 oraz jakościowe wywiady fokusowe przeprowadzone wśród studentów dziennikarstwa, studentów kierunków medycznych, specjalistów ochrony zdrowia oraz pacjentów szpitala psychiatrycznego. Połączenie perspektywy dyskursywnej z antropocentrycznym ujęciem umożliwiło uchwycenie relacji między medialną praktyką językową a społecznym procesem interpretacji treści dotyczących samobójstw. Badania fokusowe potwierdziły, że dobór kolokacji, słów i zwrotów służących do opisu samobójstwa w wysokim stopniu różnił się między badanymi grupami, co wskazuje na istnienie odmiennych repertuarów językowych uwarunkowanych zarówno kapitałem kulturowym i zawodowym, jak i osobistym doświadczeniem kontaktu z kryzysem psychicznym. Zróżnicowanie to potwierdziło, że językowy obraz samobójstwa jest konstruowany relacyjnie – w zależności od pozycji społecznej mówiącego, jego roli komunikacyjnej oraz stopnia ekspozycji na medialne narracje. Jednocześnie wykazano, że w analizowanych przekazach w cyfrowych przestrzeniach informacyjnych słowo samobójstwo funkcjonuje nie tylko w znaczeniu denotacyjnym, lecz także w formach rozszerzonych semantycznie: metaforycznych, hiperbolicznych oraz takich, które podważają jego literalność. Użycia te często oderwane są od kontekstu zdrowia psychicznego i prewencji, co sprzyja banalizacji zjawiska, jego instrumentalizacji politycznej lub sensacyjnej oraz utrwalaniu stygmatyzujących schematów interpretacyjnych. Rozprawa wnosi istotny wkład w rozwój nauk o komunikacji społecznej i mediach, oferując zintegrowaną analizę języka, dyskursu i prewencji samobójstw w kontekście współczesnej infosfery. Zidentyfikowane problemy zostały przełożone na konkretne, aplikacyjne rekomendacje, które mogą być wykorzystywane zarówno w praktyce medialnej, jak i w edukacji dziennikarskiej oraz programach reagowania na kryzysy medialne związane z samobójstwami. Dysertacja otwiera również perspektywy dalszych badań, w szczególności w obszarze wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji do monitorowania i oceny ryzykownych wzorców językowych w mediach cyfrowych. W tym sensie praca łączy refleksję teoretyczną z wyraźnym wymiarem społecznym, wskazując, że odpowiedzialna komunikacja może stanowić realny element systemu prewencji samobójstw.

This doctoral dissertation focuses on the analysis of the linguistic representation of suicide in media and social spaces, with particular emphasis on online news discourse as a key channel for the circulation of suicide-related narratives and a site of intensive negotiation of their social meanings. The point of departure is the assumption that ways of speaking about suicide – lexical choices, interpretive frames, metaphors, and narrative tone – are not neutral but have a tangible impact on the social understanding of the phenomenon, attitudes toward individuals experiencing mental health crises, and the mechanisms through which suicide-related behaviors may be either escalated or mitigated. The primary aim of the dissertation was to identify the dominant linguistic and discursive mechanisms through which suicide is constructed in media spaces and to examine how these mechanisms are decoded by different social groups. Particular attention was paid to identifying elements that foster the Werther effect, as well as those that may serve a protective function in line with the assumptions of the Papageno effect. In addition to its analytical objectives, the dissertation pursued a distinctly practical goal: the development of implementable recommendations addressed to key actors in the public debate – politicians and opinion leaders, news media and journalists, as well as digital platforms and social media. The study is grounded in methodological triangulation. It combines a quantitative-qualitative analysis of a corpus of 500 of the most widely circulated online materials concerning suicide published between 2020 and 2024 with qualitative focus group interviews conducted among journalism students, medical students, healthcare professionals, and patients of a psychiatric hospital. Integrating a discursive perspective with an anthropocentric approach made it possible to capture the relationship between media language practices and the social processes through which suicide-related content is interpreted. The focus group interviews confirmed that the selection of collocations, words, and expressions used to describe suicide differed markedly across the studied groups, indicating the existence of distinct linguistic repertoires shaped by cultural and professional capital as well as by personal experience with mental health crises. This diversity demonstrates that the linguistic representation of suicide is constructed relationally-depending on the speaker’s social position, communicative role, and degree of exposure to media narratives. At the same time, the analysis showed that in contemporary digital news discourse the term suicide functions not only in its denotative sense but also in semantically extended forms, including metaphorical and hyperbolic uses, as well as usages that undermine its literal meaning. Such practices are frequently detached from the context of mental health and prevention, contributing to the banalization of the phenomenon, its political or sensational instrumentalization, and the reinforcement of stigmatizing interpretive frameworks. The dissertation makes a significant contribution to the field of social communication and media studies by offering an integrated analysis of language, discourse, and suicide prevention within the contemporary infosphere. The identified problems have been translated into concrete, application-oriented recommendations that may be employed both in media practice and in journalism education, as well as in programs designed to respond to media crises related to suicide. The study also opens avenues for further research, particularly in the area of applying artificial intelligence tools to monitor and assess risky linguistic patterns in digital media. In this sense, the dissertation bridges theoretical reflection with a clear social dimension, demonstrating that responsible communication can constitute a meaningful component of suicide prevention systems.