Wybory do Sejmu Śląskiego w latach 1922-1939 jako forma ekspresji tożsamości etnicznej na Górnym Śląsku

Praca dotyczy wyborów do Sejmu Śląskiego w latach 1922–1939 jako formy wyrażania tożsamości etnicznej i zbiorowej mieszkańców polskiej części Górnego Śląska. Jej głównym celem jest analiza zależności między strukturą społeczną, narodowościową, językową i wyznaniową regionu a wynikami kolejnych wyborów do autonomicznego parlamentu województwa śląskiego. W pracy omówiono genezę autonomii śląskiej po I wojnie światowej, podstawy prawne i praktykę funkcjonowania Sejmu Śląskiego oraz historyczne i społeczne uwarunkowania tożsamości mieszkańców regionu. Szczególną uwagę poświęcono temu, w jaki sposób wyniki wyborów odzwierciedlały złożoną strukturę etniczną Górnego Śląska. Analiza pokazuje, że zachowania wyborcze były w dużej mierze powiązane z podziałami narodowościowymi, jednak nie można ich wyjaśnić wyłącznie przez prosty podział na ludność polską i niemiecką. Istotne znaczenie miały także czynniki lokalne, takie jak poziom uprzemysłowienia, religijność, różnice między miastem a wsią, struktura zawodowa oraz pamięć plebiscytu i powstań śląskich. W pracy zastosowano przede wszystkim analizę danych statystycznych, wyników wyborów oraz spisów ludności, uzupełnioną o analizę porównawczą i elementy analizy przestrzennej. Przyjęta perspektywa historycznego instytucjonalizmu pozwoliła ukazać wybory nie tylko jako wydarzenia polityczne, lecz także jako efekt długotrwałych procesów społecznych, historycznych i instytucjonalnych. Wnioski pracy wskazują, że Górny Śląsk w okresie międzywojennym był regionem o wielowarstwowej i niejednoznacznej tożsamości. Wybory do Sejmu Śląskiego stanowiły ważne narzędzie ujawniania tej złożoności, a zarazem pokazywały zmieniającą się rolę autonomii śląskiej. Szczególnie w latach trzydziestych XX wieku widoczne było stopniowe ograniczanie realnej niezależności instytucji regionalnych przez obóz sanacyjny, co wpływało również na charakter życia politycznego województwa śląskiego.

This thesis examines the elections to the Silesian Parliament (Sejm Śląski) between 1922 and 1939 as a means of expressing the ethnic and collective identity of the inhabitants of the Polish part of Upper Silesia. Its primary objective is to analyse the relationship between the social, national, linguistic, and religious structure of the region and the outcomes of successive elections to the autonomous parliament of the Silesian Voivodeship. The study discusses the origins of Silesian autonomy after the First World War, the legal foundations and practical functioning of the Silesian Parliament, as well as the historical and social determinants of regional identity.

Particular attention is devoted to the ways in which election results reflected the complex ethnic composition of Upper Silesia. The analysis demonstrates that voting behaviour was largely associated with national divisions; however, it cannot be explained solely by a simple distinction between the Polish and German populations. Local factors also played a significant role, including the level of industrialisation, religiosity, urban-rural differences, occupational structure, and the legacy of the plebiscite and the Silesian Uprisings.

The study primarily employs statistical analysis of election results and census data, supplemented by comparative analysis and elements of spatial analysis. The adopted perspective of historical institutionalism makes it possible to present elections not only as political events but also as outcomes of long-term social, historical, and institutional processes.

The findings indicate that Upper Silesia during the interwar period was a region characterised by a multilayered and ambiguous identity. Elections to the Silesian Parliament constituted an important instrument for revealing this complexity while also illustrating the changing role of Silesian autonomy. Particularly during the 1930s, the gradual limitation of the actual independence of regional institutions by the Sanation regime became increasingly visible, which also influenced the nature of political life in the Silesian Voivodeship.