Reprezentacje perspektyw więcej-niż-ludzkich w wybranych tekstach Franza Kafki i Antonelli Aneddy. Studium porównawcze

Praca poświęcona jest analizie sposobów przedstawiania perspektyw więcej-niż-ludzkich oraz krytyki antropocentryzmu w wybranych utworach Franza Kafki i Antonelli Aneddy. Głównym celem badań jest ukazanie, w jaki sposób wybrani autorzy wykorzystują motywy zwierzęcości, cielesności i relacji człowieka z naturą do podważania tradycyjnego przekonania o wyjątkowej pozycji człowieka w świecie. Podstawę teoretyczną pracy stanowią koncepcje posthumanizmu oraz animal studies. Perspektywy te umożliwiają analizę literackich reprezentacji zwierząt i innych istot więcej-niż-ludzkich, a także refleksję nad granicami ludzkiego poznania oraz możliwościami przedstawiania doświadczeń innych istot. W pracy zastosowano metodę bliskiego czytania (close reading) oraz perspektywę komparatystyczną, pozwalającą na porównanie odmiennych sposobów konstruowania narracji pozaludzkich w prozie i poezji. W części poświęconej twórczości Franza Kafki analizie poddano opowiadania Sprawozdanie dla Akademii oraz Przemiana. Szczególną uwagę zwrócono na problem płynności granicy między człowiekiem a zwierzęciem, procesy uczłowieczania oraz odczłowieczania, a także kwestie przemocy wpisanej w podporządkowywanie istot pozaludzkich ludzkim normom kulturowym. Postacie Czerwonego Piotrusia i Gregora Samsy ukazane zostały jako figury podważające stabilność tradycyjnych kategorii człowieczeństwa. W części dotyczącej poezji Antonelli Aneddy omówiono sposób, w jaki poetka przedstawia świat z perspektywy istot pozaludzkich oraz osłabia antropocentryczne spojrzenie na rzeczywistość. Analizowane utwory ukazują człowieka jako element większego ekosystemu, współistniejącego ze zwierzętami, roślinami i innymi formami życia. Szczególne znaczenie mają motywy owadów i innych drobnych organizmów, które stają się pełnoprawnymi bohaterami poetyckiego świata. Przeprowadzona analiza wykazała, że zarówno Kafka, jak i Anedda wykorzystują perspektywy więcej-niż-ludzkie do krytyki antropocentryzmu oraz ukazania kruchości ludzkiej podmiotowości. Jednocześnie oboje autorzy wskazują na ograniczenia języka i niemożność pełnego przedstawienia doświadczenia istot nie-ludzkich. Mimo różnic gatunkowych i historycznych ich twórczość prowadzi do podobnej refleksji nad miejscem człowieka w świecie oraz relacjami łączącymi go z innymi formami życia.

This thesis examines the representation of more-than-human perspectives and the critique of anthropocentrism in selected works by Franz Kafka and Antonella Anedda. The main objective of the study is to demonstrate how these authors employ motifs of animality, corporeality, and human-nature relationships to challenge the traditional belief in the exceptional status of human beings in the world. The theoretical framework of the thesis is based on posthumanism and animal studies. These approaches enable an analysis of literary representations of animals and other more-than-human beings, while also encouraging reflection on the limits of human knowledge and the possibilities of representing the experiences of other living species. The study employs the method of close reading and a comparative perspective, allowing the examination of different ways in which non-human narratives are constructed in prose and poetry. The section devoted to Franz Kafka focuses on the short stories: A Report to an Academy and The Metamorphosis. Particular attention is paid to the fluidity of the boundary between humans and animals, the processes of humanisation and dehumanisation and the issue of violence inherent in the subordination of non-human beings to human cultural norms. The figures of Red Peter and Gregor Samsa are interpreted as characters that destabilise traditional categories of humanity. The section dedicated to the poetry of Antonella Anedda explores the ways in which the Italian poet presents the world from the perspective of non-human beings and challenges anthropocentric views of reality. The analysed poems depict human beings as elements of a larger ecosystem, coexisting with animals, plants and other forms of life. Particular significance is attributed to motifs of insects and other small organisms, which become fully-fledged protagonists of the poetic world. The analysis demonstrates that both Kafka and Anedda employ more-than-human perspectives to criticise anthropocentrism and reveal the fragility of human subjectivity. At the same time, both authors highlight the limitations of language and the impossibility of fully representing the experiences of non-human beings. Despite the differences in genre and historical context, their works lead to a similar reflection on humanity’s place in the world and its relationships with other forms of life.