Porównanie efektywności rozwiązań redakcyjnych map fizycznogeograficznych Polski dla szkół podstawowych

Praca poświęcona jest ocenie wpływu wybranych rozwiązań redakcyjnych stosowanych na mapach fizycznogeograficznych Polski na skuteczność odczytywania informacji przez uczniów szkoły podstawowej. Pomysł na przeprowadzenie badania pojawił się podczas pierwszych miesięcy pracy autorki w szkole podstawowej, gdzie zauważyła powtarzające się u uczniów problemy podczas pracy z mapą. Badanie empiryczne przeprowadzono wśród uczniów klas 4.-8. szkoły podstawowej. Respondenci rozwiązywali kwestionariusz odnoszący się do treści przedstawionych na mapach fizycznogeograficznych Polski różniących się wybranymi rozwiązaniami redakcyjnymi. Analizie poddano poprawność odpowiedzi na poszczególne pytania, grupy tematyczne pytań oraz różnice pomiędzy uczniami reprezentującymi różne poziomy edukacyjne. Wyniki badania wskazują, że zastosowane rozwiązania redakcyjne wpływały na poziom wykonania części zadań, jednak nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że konkretne rozwiązania redakcyjne prowadzą do wyższej efektywności odczytywania informacji. Uzyskane rezultaty sugerują, że skuteczność pracy z mapą zależy nie tylko od jej konstrukcji, lecz mogą na nią wpływać także indywidualne cechy uczniów, takie jak poziom wiedzy geograficznej, doświadczenie w pracy z mapą czy zdolności przestrzenne. W pracy wskazano również ograniczenia przeprowadzonego badania oraz przedstawiono kierunki dalszych badań, obejmujące między innymi wykorzystanie metod jakościowych i analizę większej liczby materiałów kartograficznych. Na podstawie uzyskanych wyników sformułowano rekomendacje dotyczące projektowania map przeznaczonych do wykorzystania w edukacji szkolnej. Praca stanowi wkład w badania nad edukacją kartograficzną i może być wykorzystana zarówno przez kartografów opracowujących materiały dydaktyczne, jak i nauczycieli geografii zainteresowanych rozwijaniem kompetencji kartograficznych uczniów.

This thesis examines the impact of selected cartographic design solutions used in physical maps of Poland on the effectiveness of information retrieval by primary school students. The idea for the study emerged during the author's first months of teaching in a primary school, when recurring difficulties encountered by students while working with maps were observed. The empirical study was conducted among students in grades 4–8 of primary school. The participants completed a questionnaire based on the content presented on physical maps of Poland that differed in selected cartographic design features. The analysis focused on the correctness of responses to individual questions, thematic groups of questions, and differences between students representing various educational levels. The results indicate that the applied cartographic design solutions influenced performance in some tasks; however, they do not allow for an unambiguous conclusion that specific design solutions lead to higher effectiveness in information retrieval. The findings suggest that successful map use depends not only on map design but may also be influenced by individual student characteristics, such as geographical knowledge, previous experience with maps, and spatial abilities. The thesis also discusses the limitations of the study and outlines directions for future research, including the use of qualitative methods and the analysis of a broader range of cartographic materials. Based on the findings, recommendations for the design of maps intended for educational use were formulated. The thesis contributes to research on cartographic education and may be useful both for cartographers developing educational materials and for geography teachers interested in fostering students’ cartographic skills.