Wpływ systemu wsparcia spółdzielni socjalnych na proces inkluzji społeczno-zawodowej ich członków w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem województwa dolnośląskiego

Celem niniejszej rozprawy jest zbadanie i ocena wpływu instrumentów wsparcia spółdzielni socjalnych na proces inkluzji społeczno-zawodowej ich członków oraz pracowników. Przedmiotem badania będzie funkcjonowanie poszczególnych rozwiązań na terenie całego kraju, ale w związku z tym, że przez kilkanaście lat jako członek zarządu prowadziłem spółdzielnię socjalną funkcjonującą na terenie Dolnego Śląska, posiadam doświadczenie w korzystaniu z większości dostępnych form wsparcia zatrudnienia właśnie na tym terenie, dlatego wobec tego województwa odniosę się bardziej szczegółowo. Owo doświadczenie, hipotetycznie rzecz biorąc, pozwala wysnuć wniosek, że istniejący system wsparcia spółdzielni socjalnych ma kluczowe znaczenie i jest niezbędne dla tworzenia i utrzymania miejsc pracy osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Treść niniejszej pracy została zawarta w czterech rozdziałach. W pierwszym rozdziale przedstawione zostały podstawowe pojęcia oraz problemy, niezbędne do zrozumienia badanego obszaru. Omówiono w nim przede wszystkim przeciwstawne zjawiska wykluczenia społecznego oraz inkluzji społecznej. Wyszczególniono katalog osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, a także możliwe przyczyny oraz skutki ich marginalizacji. Poprzez analizę metodologii pomiaru wykluczenia społecznego odpowiedziano na pytanie skąd wiemy czy i w jakim stopniu mamy do czynienia z problemem wykluczenia i kogo właściwie należy zaliczyć do grona osób wykluczonych. W ostatnim podrozdziale zostanie przedstawiona skala problemu wykluczenia na terenie kraju. W drugim rozdziale przedstawiona została charakterystyka i podstawy prawne funkcjonowania spółdzielni socjalnych, będących narzędziem przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu i adresatem omawianego w niniejszym opracowaniu systemu wsparcia. Przyjrzymy się celom działalności tego typu spółdzielni, determinującym celowość wsparcia ich działalności. W trzecim rozdziale przedstawione zostanie system wsparcia spółdzielni socjalnych, w postaci wybranych instrumentów przewidzianych w ramach działalności takich instytucji jak Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Urzędy Pracy, czy instytucje wydatkujące na ten cel środki z Europejskiego Funduszu Społecznego, Regionalnych Programów Operacyjnych i Regionalnych Programów Rozwoju Ekonomii Społecznej. Wpływ funkcjonującego systemu wsparcia spółdzielni socjalnych na proces inkluzji społeczno-zawodowej ich członków oraz pracowników zostanie przedstawiony w czwartym rozdziale niniejszego opracowania. Po pierwsze zaprezentowany zostanie rozwój spółdzielczości socjalnej w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem województwa dolnośląskiego. Po drugie przedstawiony zostanie poziom wsparcia udzielonego spółdzielniom socjalnym na szczeblu krajowym i szczegółowo na terenie Dolnego Śląska oraz jego wpływ na proces inkluzji społeczno-zawodowej ich członków oraz pracowników. W ostatnim podrozdziale zostanie dokonana ocena systemu wsparcia spółdzielni socjalnych, jego wpływu na proces tworzenia i utrzymania miejsc pracy oraz ogólny rozwój spółdzielczości socjalnej. Zaproponowane zostaną również ewentualne zmiany jakie warto wprowadzić po to, aby omawiany system funkcjonował jeszcze efektywniej.

The aim of this dissertation is to examine and assess the impact of support instruments for social cooperatives on the process of socio-professional inclusion of their members and employees. The subject of the study will be the functioning of individual solutions throughout the country, but in connection with the fact that for a dozen or so years as a board member I ran a social cooperative operating in Lower Silesia, I have experience in using most of the available forms of employment support in this area, which is why I will refer to this voivodeship in more detail. This experience, hypothetically speaking, allows us to conclude that the existing system of support for social cooperatives is of key importance and is necessary for creating and maintaining jobs for people at risk of social exclusion. The content of this dissertation is contained in four chapters. The first chapter presents the basic concepts and problems necessary to understand the area under study. It primarily discusses the opposing phenomena of social exclusion and social inclusion. A catalogue of people at risk of social exclusion is specified, as well as the possible causes and effects of their marginalization. By analyzing the methodology of measuring social exclusion, the question of how we know whether and to what extent we are dealing with the problem of exclusion and who should actually be included in the group of excluded people was answered. The last subchapter will present the scale of the problem of exclusion in the country. The second chapter presents the characteristics and legal basis for the functioning of social cooperatives, which are a tool for counteracting social exclusion and the addressee of the support system discussed in this study. We will look at the goals of this type of cooperative, which determine the purpose of supporting their activities. The third chapter will present the support system for social cooperatives, in the form of selected instruments provided for within the framework of the activities of such institutions as the State Fund for the Rehabilitation of Disabled Persons, Labor Offices, or institutions spending funds for this purpose from the European Social Fund, Regional Operational Programs and Regional Programs for the Development of the Social Economy. The impact of the functioning support system for social cooperatives on the process of social and professional inclusion of their members and employees will be presented in the fourth chapter of this study. Firstly, the development of social cooperatives in Poland will be presented, with particular emphasis on the Lower Silesian Voivodeship. Secondly, the level of support provided to social cooperatives at the national level and in detail in Lower Silesia will be presented, as well as its impact on the process of socio-professional inclusion of their members and employees. The last subchapter will assess the support system for social cooperatives, its impact on the process of creating and maintaining jobs and the overall development of social cooperatives. Possible changes that should be introduced in order for the discussed system to function even more effectively will also be proposed.