Uprowadzenie dziecka za granicę w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z lat 2022-2024 na tle przepisów Konwencji Haskiej z 1980 r.

W tej pracy zostało opisane orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie z lat 2022-2024 w sprawach Konwencji haskiej dot. cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Sąd może nakazać wydanie dziecka, jeżeli wnioskodawca wykaże spełnienie trzech okoliczności: że uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka było bezprawne, że dziecko miało w państwie, z którego zostało uprowadzone, miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem, oraz że wnioskodawcy przysługiwało prawo do opieki nad dzieckiem na mocy państwa miejsca stałego pobytu dziecka przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem, które to prawo wykonywał. Jeżeli wnioskodawca wykaże spełnienie tych przesłanek, to sąd nakazuje powrót dziecka. Jednakże uczestnikowi postępowania przysługują środki obrony przed nakazaniem powrotu małoletniego do miejsca poprzedniego pobytu. Są nimi: wszczęcie procedury konwencyjnej po więcej niż roku od uprowadzenia dziecka lub jego zatrzymania i przystosowanie się dziecka do swego nowego środowiska, faktyczne niewykonywanie prawa do opieki przez osobę, instytucję lub organizację, opiekującą się dzieckiem w czasie uprowadzenia lub zatrzymania, zgoda lub późniejsza akceptacja uprowadzenia lub zatrzymania dziecka wyrażona przez osobę, instytucję lub organizację opiekującą się dzieckiem, istnienie poważnego ryzyka, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia (przemoc, niewystarczająca opieka medyczna, zdrowie psychiczne dziecka, konflikt zbrojny, rozłąka dziecka z rodzicem, rozłąka dziecka z rodzeństwem, oddanie dziecka do pieczy zastępczej lub opieki instytucjonalnej, patologiczne zjawiska występujące w domu: alkoholizm, narkomania, nieodpowiedzialny tryb życia, konflikt między rodzicami, problemy psychiczne wnioskodawcy, kompetencje wychowawcze wnioskodawcy, niestabilna sytuacja ekonomiczna i prawna wnioskodawcy, brak znajomości języka przez dziecko oraz lęk związany z procedurami zmierzającymi do powrotu dziecka), sprzeciw dziecka wobec powrotu i osiągnięcie przez niego wieku oraz stopnia dojrzałości, przy którym właściwe jest uwzględnienie jego opinii oraz niedopuszczenie zwrotu dziecka w świetle podstawowych zasad państwa wezwanego dotyczących ochrony praw człowieka i podstawowych wolności.

This thesis examines the case law of the Warsaw Court of Appeal from the years 2022 to 2024 concerning the Hague Convention on the Civil Aspects of International Child Abduction. The court may order the return of a child if the applicant demonstrates the fulfilment of three conditions: that the removal or retention of the child was wrongful; that the child was habitually resident in the state from which they were removed immediately prior to the abduction; and that the applicant held rights of custody under the law of that state and was exercising those rights at the time of the removal or retention. If these conditions are met, the court is obliged to order the return of the child. However, the respondent in such proceedings may raise certain defences against the return order. These include: the initiation of the Convention procedure more than one year after the abduction or retention of the child, combined with the child’s integration into their new environment; the actual non-exercise of custody rights at the time of the abduction or retention; the prior consent to, or subsequent acquiescence in, the abduction or retention by the person, institution or body with custody rights; and the existence of a grave risk that return would expose the child to physical or psychological harm, or otherwise place the child in an intolerable situation. Such situations may include, inter alia: exposure to violence, insufficient medical care, the child’s mental health condition, armed conflict, separation from a parent or sibling, placement in foster or institutional care, or pathological conditions in the home environment (e.g. alcoholism, drug addiction, irresponsible lifestyle, parental conflict, mental health issues of the applicant, inadequate parental capacity, or the applicant’s unstable legal and economic situation), as well as the child’s lack of language proficiency or anxiety connected with the return procedure. Other grounds for refusal include the child’s objection to return, provided that the child has attained an age and degree of maturity at which their views should be taken into account, and the potential breach of the fundamental principles of the requested State concerning the protection of human rights and fundamental freedoms.