Motyw przeznaczenia w cyklu „Wiedźmin Andrzeja Sapkowskiego i mitologii nordyckiej.

Celem pracy jest analiza motywu przeznaczenia w cyklu wiedźmińskim Andrzeja Sapkowskiego oraz mitologii nordyckiej. Porównanie obu wizji fatum pozwoliło ukazać podobieństwa i różnice w zakresie pełnionych funkcji w konstrukcji opowieści, zapożyczeń w elementach fabularnych, a także filozoficznych założeń wpisanych w fabułę. W analizie wykorzystano retoryczną krytykę narratologiczną, według modelu przedstawionego przez Jima A. Kuypersa. Metoda ta umożliwiła ukazanie wpływu narracji na odbiorcę, poprzez trójetapowy proces, przechodzący od analizy elementów narracji do funkcji, jakie realizuje opowieść, kończąc na ocenie skuteczności i wiarygodności wykorzystanej narracji. Pozwoliło to uchwycić istotną rolę motywu przeznaczenia jako aktywną siłę uporządkowującą oraz napędzającą wszystkie wydarzenia w fabule. Zwrócono również uwagę na liczne przekształcenia dokonane przez Sapkowskiego w obrębie proroctwa o końcu świata, postaci z mitologii skandynawskiej, symboliki ptaków oraz filozofii mającej swoje korzenie w nordyckim etosie. Zauważalne są szczególne różnice w postawie bohaterów cyklu wiedźmińskiego, którzy w przeciwieństwie do skandynawskiego wzorca, nie poddają się wyrokom losu, lecz starają się walczyć o wolność wyboru. Wyeksponowano także wątek cykliczności świata, który zakłada nie tylko przeznaczoną śmierć wszystkich istot, ale również odrodzenie i nowy porządek rzeczy. Wszystko to wywiera znaczący wpływ na odbiorcę, który dzięki zastosowanym zabiegom retorycznym zaczyna utożsamiać się z bohaterami, odczuwa określone emocje – od zagubienia i zaskoczenia po nadzieję i pocieszenie – oraz skłania się ku pogłębionej refleksji nad problematyką egzystencjalną. W efekcie czytelnik może łatwiej zaakceptować nieuchronność przeznaczenia i pogodzić się z jego wyrokami.

This study aims to analyze the motif of destiny present in Andrzej Sapkowski’s Witcher saga and in Norse mythology. Comparing both visions of fate enables showcasing similarities and differences considering functionality in the story’s construct, borrowing in plot elements, and philosophical concepts written into the plot. The analysis uses rhetorical narrative criticism presented by Jim A. Kuypers. This method allows the examination of the narrative’s impact on the audience through a three-step process — beginning with an analysis of narrative elements, moving to the functionality of the story, and ending with an evaluation of the effectiveness and credibility of the narrative. This approach allowed for the identification of the motif of destiny as a crucial, active force that structures and drives all events within the plot. The attention was also paid to numerous transformations introduced by Sapkowski, including his reinterpretation of Doomsday, the characters from Scandinavian mythology, bird symbolism, and philosophy rooted in the Nordic ethos. Apparent are also differences in attitudes of the Witcher’s saga protagonists, who, unlike their Scandinavian equivalents, defy the decrees of fate and make efforts to fight for their freedom of choice. The work also highlights the theme of the world’s cyclical nature of the world, which implies not only the predestined death of all beings but also their rebirth and a new order of things. All of this has a significant impact on the reader, who, thanks to the rhetorical techniques used, begins to identify with the characters, feels certain emotions — from confusion and surprise to hope and solace — leading to deeper reflection on existential issues. As a result, the reader may find it easier to accept the inevitability of destiny and come to terms with its verdicts.