Funkcje miejscownika postpozycyjnego w wybranych litewskojęzycznych przekładach Biblii

W niniejszej pracy poddane analizie zostaną postpozycyjne miejscowniki illativus, adessivus oraz allativus, stanowiące specyficzną kategorię gramatyczną języka litewskiego, udokumentowaną już w najstarszych zabytkach piśmiennictwa z XVI wieku. Badanie ma na celu śledzenie zmian w częstotliwości użycia tych przypadków w okresie od końca XVII do początku XIX wieku oraz porównanie ich występowania w wybranych tekstach źródłowych. Analizie poddano cztery tłumaczenia Ewangelii według świętych Mateusza, Marka, Łukasza i Jana: Chylińskiego (1660), Bythnera (1701), fragment Biblii Quandta (1727) oraz Giedroycia (1816). Porównanie odpowiadających sobie wersetów umożliwiło śledzenie dynamiki użycia illativu, adessivu oraz allativu. W celu przeprowadzenia analizy utworzono korpus tekstowy o objętości 462758 znaków wyrazowych, zawierający wspomniane tłumaczenia, zaimplementowany w platformie Sketch Engine. Wykorzystano konkordancje oraz ręczną analizę do stworzenia bazy danych wystąpień wybranych postpozycyjnych miejscowników i porównania ich częstotliwości w poszczególnych tekstach. Dodatkowo, oceniono podobieństwo strategii tłumaczeniowych poprzez obliczenie współczynników korelacji między odpowiadającymi sobie wersetami. Zidentyfikowano również wiersze zawierające równoległe użycie tych samych przypadków lokalnych w różnych tłumaczeniach. Wyniki wskazują na brak trendu do stopniowego zaniku form illativu w badanym okresie. Zaobserwowano spadek częstotliwości pomiędzy tekstami Chylińskiego (1660) i Quandta (1727), po którym nastąpiło ponowne zwiększenie użycia w tekście Giedroycia (1816), co sugeruje możliwość wystąpienia renesansu illativu w XIX wieku. Częstotliwość adessivu i allativu wykazywała tendencję do stopniowego spadku, przy czym brak wystąpień adessivu w tłumaczeniu Giedroycia może wskazywać na jego wcześniejsze zaniknięcie z języka. Analiza podobieństwa sugeruje wpływ tłumaczenia Chylińskiego na Bythnera oraz potencjalny wpływ Bythnera na Giedroycia. W celu pełniejszego zrozumienia dynamiki zmian w użyciu tych przypadków, rekomendowane są dalsze badania zarówno diachroniczne, jak i synchroniczne.

In the following paper postpositional locatives including the Illative, the Adessive and the Allative were analysed. These cases, which represent a separate grammatical category within the Lithuanian language, have been documented in the oldest written texts as far back as the 16th century. The goal of the analysis is to track the changes in use frequency of these cases within the time period from the end of the 17th century up till the beginning of the 19th century, and to compare their occurrences in the source material. Four translations of the four Gospels of saints Matthew, Mark, Lucas and John were the subject of the analysis, including fragments of the Chyliński New Testament (1660), the Bythner New Testament (1701), the Quandt Bible (1727) and the Giedroyć New Testament (1816). The examination of changes in the use of the Illative, the Adessive and the Allative was performed via a comparison of corresponding Bible verses. In order to perform said analysis, a text corpus was created on the Sketch Engine platform, consisting of the aforementioned translations and comprising 462758 word tokens in total. Through concordance search and manual analysis, a database of the selected postpositional locative forms was established and was later used to compare the use frequency of the local cases within the translation texts. Additionally, the similarity of translation strategies was calculated using correlation coefficients. Bible verses displaying parallel utilisation of the same locative cases were similarly identified. The results do not show a trend of gradual use frequency decline for the Illative within the selected time period, as a decline was indeed observed between the Chyliński (1660) and the Quandt (1727) texts, after which however, its use increased again within the Giedroyć (1816) text which suggests a possibility of an illative renaissance in the 19th century. A gradual decline trend presented for the respective Adessive and Allative use frequencies. The lack of Adesssive form occurrences within the Giedroyć translation suggests its complete decline in the interim. The similarity analysis indicates an influence of the Chyliński New Testament on the Bythner text, as well as a potential degree of influence on the Giedroyć translation stemming from the Bythner version. In order to achieve a full understanding of the shift in the use of these cases, further diachronic and synchronic research is recommended.