Japońska twórczość – manga i anime – jako przedmiot naruszania praw autorskich. Studium kryminologiczne

Praca dotyczy zjawiska naruszania praw autorskich japońskich twórców mangi i anime. Jako że na przestrzeni ostatnich kilku dekad te formy ekspresji artystycznej zyskały na popularności poza granicami Japonii, stały się też przedmiotem bezprawnej eksploatacji przez środowiska fanowskie. Celem pracy jest przeanalizowanie tytułowego problemu w kontekście skuteczności przewidzianej przez prawo autorskie ochrony praw twórców. Badania przeprowadzono metodami stosowanymi w naukach humanistycznych i społecznych, przede wszystkim metodą analizy krytycznej źródeł oraz przeglądu piśmiennictwa. W rozdziale pierwszym przedstawiono japońską twórczość w ujęciu teoretycznym, zwracając uwagę na jej znaczenie historyczne oraz kulturowe. Rozdział drugi poświęcony został regulacjom prawnym, w świetle których manga i anime stanowią własność intelektualną podlegającą ochronie. Poruszono także wątek generatywnej sztucznej inteligencji, która – choć zagraża interesom twórców – nie jest obecnie w pełni uregulowana. W rozdziale trzecim poddano analizie pięć odmiennych – bowiem w praktyce przyjmujących różnorodne formy – przypadków naruszeń prawa autorskiego mangi i anime. Pomimo stwierdzenia licznych przykładów na takie bezprawne działania, tylko w niektórych z zaprezentowanych kazusów doszło do wszczęcia postępowań karnych i egzekwowania swoich praw przez ich posiadaczy. Wśród powodów takiego stanu rzeczy wyróżniły się szczególnie bariery jurysdykcyjne i wybiórczo pobłażliwe reakcje branżowe.

This thesis examines the phenomenon of copyright infringement affecting Japanese manga and anime creators. As these forms of artistic expression have gained popularity beyond Japan’s borders over the past few decades, they have also become the subject of unlawful exploitation by fan communities. The aim of this study is to analyze this issue in the context of the effectiveness of the protection of creators’ rights provided for by copyright law. The research was conducted using methods employed in the humanities and social sciences, primarily critical analysis of sources and a literature review. The first chapter presents Japanese creative works from a theoretical perspective, highlighting its historical and cultural significance. The second chapter is devoted to the legal framework under which manga and anime constitute protected intellectual property. It also addresses the topic of generative artificial intelligence, which — although it threatens the interests of creators — is not currently fully regulated. The third chapter analyzes five distinct cases of manga and anime copyright infringement, which in practice take a variety of forms. Despite identifying numerous instances of such unlawful activities, only in some of the cases presented were criminal proceedings initiated and the rights enforced by their holders. Chief among the reasons for this state of affairs were jurisdictional barriers and selectively lenient responses within the industry.