Procesy czarownic w perspektywie feministycznej. Studium socjologiczne.

Praca podejmuje problem europejskich procesów o czary z perspektywy socjologicznej i feministycznej. Jej celem jest analiza znaczenia płci, relacji władzy, mechanizmów kontroli społecznej oraz pozycji kobiet w społeczeństwach wczesnonowożytnych, przy jednoczesnym uwzględnieniu zróżnicowania regionalnego i wieloczynnikowego charakteru prześladowań. W części teoretycznej wykorzystano między innymi koncepcje Michela Foucaulta, Pierre’a Bourdieu, Joan W. Scott i Silvii Federici oraz ustalenia współczesnej historiografii procesów o czary. Perspektywa feministyczna nie jest traktowana jako jedyne wyjaśnienie zjawiska, lecz jako narzędzie pozwalające analizować znaczenie płci i istniejących nierówności społecznych. Część empiryczna opiera się na autorskim badaniu ankietowym dotyczącym współczesnego postrzegania procesów o czary. Analizie poddano odpowiedzi 151 respondentów. Badanie miało charakter ilościowy, opisowy i eksploracyjny, a jego celem było rozpoznanie sposobów interpretowania procesów przez osoby uczestniczące w badaniu. Bez formułowania wniosków reprezentatywnych dla całego społeczeństwa. Wyniki wskazują, że respondenci postrzegają procesy jako zjawisko wieloczynnikowe, łącząc znaczenie religii, wierzeń, kryzysów i napięć społecznych z kwestiami kontroli kobiet i nierówności płci. Feministyczne interpretacje, odnoszące się do przemocy wobec kobiet, ograniczania ich autonomii i podporządkowanej pozycji, są wyraźnie obecne w badanej próbie, lecz współistnieją z innymi sposobami wyjaśniania prześladowań. Analiza prowadzi do wniosku, że procesów o czary nie można sprowadzić do jednej przyczyny. Płeć nie stanowi samodzielnego wyjaśnienia prześladowań, ale była jednym z ważnych elementów kształtujących podatność na oskarżenie oraz społeczne wyobrażenia dotyczące czarownictwa. Perspektywa feministyczna stanowi więc istotne uzupełnienie analizy historycznej i socjologicznej, pozwalając zwrócić uwagę na relacje płci, władzę, normy i mechanizmy wykluczenia.

This thesis examines the European witch trials from a sociological and feminist perspective. Its aim is to analyse the significance of gender, power relations, mechanisms of social control and the social position of women in early modern societies, while taking into account regional differences and the multifactorial character of the persecutions. The theoretical part draws, among others, on the concepts of Michel Foucault, Pierre Bourdieu, Joan W. Scott and Silvia Federici, as well as on contemporary historical research on witch trials. The feminist perspective is not treated as the only explanation of the phenomenon, but as an analytical framework that makes it possible to examine the role of gender and existing social inequalities. The empirical part is based on an original survey concerning contemporary perceptions of witch trials. The analysis included responses from 151 participants. The study was quantitative, descriptive and exploratory. Its purpose was to identify the ways in which respondents interpret witch trials, without making claims representative of the whole population. The findings show that respondents perceive witch trials as a multifactorial phenomenon, combining the importance of religion, beliefs, crises and social tensions with issues related to the control of women and gender inequality. Feminist interpretations referring to violence against women, restrictions on women’s autonomy and their subordinate social position are clearly present in the sample, but coexist with other explanations of the persecutions. The analysis leads to the conclusion that witch trials cannot be reduced to a single cause. Gender does not provide a complete explanation of the persecutions, but it was one of the important factors shaping vulnerability to accusation and social representations of witchcraft. The feminist perspective therefore constitutes an important complement to historical and sociological analysis by drawing attention to gender relations, power, norms and mechanisms of exclusion.