Delikty administracyjne - pomiędzy odpowiedzialnością opartą na sprawstwie a odpowiedzialnością gwarancyjną

Niniejsza praca magisterska poświęcona jest dogmatycznej i teoretycznoprawnej analizie konstrukcji deliktu administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem napięć zachodzących pomiędzy modelem odpowiedzialności opartym na sprawstwie a modelem gwarancyjnym. Głównym celem opracowania jest próba zbadania granic stosowania pojęć właściwych prawu karnemu w obszarze prawa administracyjnego materialnego i procesowego oraz ocena ich wpływu na autonomię i specyfikę publicznoprawnych sankcji pieniężnych. Rozważania rozpoczęto od przedstawienia historycznej ewolucji nauki o odpowiedzialności administracyjnej oraz procesu wyodrębniania się administracyjnych kar pieniężnych z klasycznego reżimu prawa karnego i prawa wykroczeń. W tej części pracy zwrócono uwagę na autonomiczne funkcje pełnione przez sankcje administracyjne w systemie organów państwowych. W kolejnym etapie badań podjęto krytyczną analizę sporu doktrynalnego pomiędzy koncepcją obiektywno-administracyjną a subiektywno-karną. Zbadana została propozycja przenoszenia na grunt prawa administracyjnego instytucji prawnokarnych, takich jak subiektywne zawinienie, wolicjonalna definicja czynu czy formy zjawiskowe i stadialne deliktu. Analiza ta zmierzała do ukazania konsekwencji zacierania różnic pomiędzy gałęziami prawa oraz wykazania zalet zachowania obiektywnego charakteru przypisania naruszenia prawa w obrębie regulacji prawno-administracyjnych. Dalsza część pracy została poświęcona szczegółowej analizie kodyfikacyjnych przepisów Działu IVa Kodeksu postępowania administracyjnego. Zwrócono uwagę na mechanizmy uelastyczniające odpowiedzialność, takie jak siła wyższa (art. 189e KPA), instytucja odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej (art. 189f KPA) oraz dyrektywy jej wymiaru (art. 189d KPA). Ostatni rozdział pracy stanowi studium przypadku z zakresu ustawy o ochronie przyrody, dotyczące administracyjnych kar pieniężnych za nielegalne usunięcie lub zniszczenie drzew i krzewów. W części tej przeanalizowano ewolucję regulacji od pierwotnego, obiektywnego modelu gwarancyjnego, zorientowanego na posiadacza nieruchomości, do ujęcia opartego na sprawstwie fizycznym, ukształtowanego pod wpływem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.

This master’s thesis is devoted to a doctrinal and theoretical legal analysis of the concept of an administrative offence, with particular emphasis on the tensions arising between a model of liability based on subjective factors such as guilt, and a guarantee-based model. The primary objective of the thesis is to examine the limits of applying concepts characteristic of criminal law within the sphere of substantive and procedural administrative law, as well as to assess their impact on the autonomy and specific nature of public-law monetary sanctions.

The analysis begins with an overview of the historical evolution of the doctrine of administrative liability and the process through which administrative financial penalties emerged from the classical regimes of criminal law and petty-offence law. This part of the thesis focuses on the autonomous functions performed by administrative sanctions within the system of state authorities.

The subsequent part presents a critical analysis of the doctrinal dispute between the objective-administrative and subjective-criminal approaches. It examines the proposal to transpose criminal-law institutions into administrative law, including subjective culpability, the volitional concept of an act, and the forms and stages of committing an administrative offence. The analysis seeks to demonstrate the consequences of blurring the distinctions between branches of law and to highlight the advantages of maintaining the objective nature of attributing a violation of law within the framework of administrative-law regulations.

The following part of the thesis provides a detailed analysis of the codified provisions of Chapter IVa of the Code of Administrative Procedure. Particular attention is paid to mechanisms that introduce flexibility into the liability regime, such as force majeure (Article 189e of the Code of Administrative Procedure), the possibility of waiving the imposition of an administrative monetary penalty (Article 189f), and the statutory criteria governing its determination (Article 189d).

The final chapter constitutes a case study concerning the Nature Conservation Act, focusing on administrative monetary penalties for the unlawful removal or destruction of trees and shrubs. This part analyses the evolution of the relevant legal framework from the original objective, guarantee-based model, centred on the holder of the property, towards an approach based on physical perpetration, shaped under the influence of the case law of the Constitutional Tribunal.