Umieranie w domu w świetle teorii wymiany Petera Blaua.

Tematem niniejszej pracy magisterskiej jest proces umierania w domu ujmowany w kontekście założeń teorii wymiany społecznej Petera Blaua. Głównym celem podjętego ba-dania były względy poznawcze oraz chęć przyjrzenia się z bliska interakcjom zachodzącym między opiekunami a chorymi. Weryfikowałam, czy wspomniane relacje wykazują cechy cha-rakterystyczne dla wymiany społecznej w ujęciu zaproponowanym przez Petera Blaua. Anali-zowałam, czy doświadczenie opieki stymuluje poszerzenie dotychczasowych kręgów społecz-nych. Uzyskane odpowiedzi pozwoliły rozstrzygnąć główny problem badawczy: czy wymiana społeczna pełni swoją funkcję i stymuluje powstawanie nowych kręgów społecznych? Ponie-waż liczba badań jakościowych poświęconych tematyce choroby terminalnej i śmierci jest wciąż relatywnie niewielka, zastosowanie teorii wymiany do analizy tej problematyki umożli-wia naświetlenie omawianych zagadnień z zupełnie nowej perspektywy. Badanie własne zostało zrealizowane w duchu metodologii teorii ugruntowanej, opra-cowanej przez Barneya Glasera i Anselma Straussa. Jako technikę badawczą zastosowałam indywidualne wywiady pogłębione. Do ich przeprowadzenia wykorzystałam narzędzie w postaci autorskich dyspozycji do wywiadu, zawierających ustrukturyzowaną listę zagadnień. Łącznie przeprowadziłam dziesięć rozmów z opiekunami osób umierających w domu. Zebrany materiał został poddany procedurze kodowania otwartego oraz selektywnego w celu wyłonie-nia kluczowych kategorii i ich własności. W toku analizy sporządzałam noty teoretyczne, po-szukiwałam wzajemnych relacji oraz powiązań pomiędzy kategoriami, co pozwoliło mi podjąć próbę sformułowania zrębów własnej teorii ugruntowanej. Z dziesięciu przeprowadzonych rozmów jedynie dwie wpisywały się w ramy teorii wymiany społecznej Petera Blaua. W tych dwóch przypadkach odnotowano rozszerzenie do-tychczasowych kręgów społecznych, co dowodzi, że proces wymiany realizuje przypisaną mu funkcję integracyjną. Na podstawie powiązań między kategoriami, wysunęłam następujące dwie hipotezy teoretyczne. Po pierwsze, jednym z kluczowych czynników determinujących relację na linii opiekun–chory są poczynione wcześniej inwestycje. To one warunkują goto-wość do wywiązania się ze zobowiązań wobec osoby umierającej, umożliwiają kompensację ewentualnej nierównowagi relacyjnej, generują koszty oraz dostarczają gratyfikacji obu stro-nom interakcji. Po drugie, rozszerzaniu kręgów społecznych sprzyja dążenie jednostki do ota-czania się osobami o podobnej biografii, co pozwala na wymianę doświadczeń oraz przynosi korzyści wynikające ze wzajemnego zrozumienia. Dotychczasowe koncepcje teoretyczne koncentrowały się głównie na analizie dynamiki już istniejących interakcji. Niniejsza praca poszerza aktualny stan wiedzy socjologicznej o perspektywę czynników warunkujących samo zaistnienie procesów wymiany. Uzyskane wy-niki mogą również posłużyć do pełniejszego naświetlenia trudności, z jakimi na co dzień zma-gają się osoby terminalnie chore oraz ich opiekunowie.

The subject of this master’s thesis is the process of dying at home, seen in the context of Peter Blau’s assumptions of social exchange theory. The primary aim of the study was cognitive in nature and stemmed from a desire to closely examine the interactions occurring between ca-regivers and patients. I sought to verify whether these relationships exhibited characteristics ty-pical of social exchange as conceptualized by Peter Blau. I also analyzed whether the experien-ce of caregiving stimulates the expansion of existing social circles. The responses obtained ma-de it possible to resolve the main research problem: whether social exchange fulfills an integra-tive function and stimulates the formation of new social circles. Since the number of qualitative studies devoted to terminal illness and death remains relatively limited, applying social exchange theory to the analysis of this issue makes it possible to illuminate these phenomena from an enti-rely new perspective. The empirical study was conducted in accordance with the methodology of grounded theory developed by Barney Glaser and Anselm Strauss. Individual in-depth interviews were employed as the research technique. To conduct them, I used an original interview guide consi-sting of a structured list of topics. In total, I conducted ten interviews with caregivers of indivi-duals dying at home. The collected material was subjected to open and selective coding proce-dures in order to identify key categories and their properties. Throughout the analytical process, I prepared theoretical memos and searched for interrelations and connections between catego-ries, which enabled me to attempt to formulate the foundations of my own grounded theory. Out of the ten interviews conducted, only two aligned with the framework of Peter Blau’s social exchange theory. In these two cases, an expansion of existing social circles was observed, demonstrating that the exchange process fulfills its attributed integrative function. Based on the relationships identified between the categories, I formulated the following theore-tical propositions. First, one of the key factors determining the caregiver–patient relationship is the relational investments made previously. These investments condition the willingness to fulfill obligations toward the dying person, enable compensation for potential relational imbalance, generate costs, and provide gratification to both parties involved in the interaction. Second, the expansion of social circles is facilitated by an individual’s tendency to surround themselves with people who share a similar biography, as this enables the exchange of experiences and yields benefits arising from mutual understanding. Existing theoretical concepts have focused primarily on analyzing the dynamics of alre-ady established interactions. This thesis expands the current state of sociological knowledge by introducing a perspective focused on the factors conditioning the very emergence of exchange processes. The findings may also contribute to a more comprehensive understanding of the dif-ficulties faced on a daily basis by terminally ill individuals and their caregivers.