Geopolityka jako czynnik determinujący relacje międzynarodowe w XXI wieku

Praca poświęcona jest roli czynników geopolitycznych w kształtowaniu relacji międzynarodowych w XXI wieku, ze szczególnym uwzględnieniem rywalizacji mocarstw. Jej celem jest ukazanie, w jakim stopniu i w jaki sposób różnorodne czynniki geograficzne, takie jak położenie, zasoby naturalne, czy szlaki wpływają na politykę państw oraz układ sił w systemie międzynarodowym. W niniejszej pracy przedstawione, a następnie omówione zostaną najważniejsze pojęcia i podstawowe teorie geopolityczne, a także wpływy które wywarły one na politykę zagraniczną, czy praktykę dyplomatyczną państw na przestrzeni lat. Omówiony został wpływ uwarunkowań geograficznych i czynników geopolitycznych na kształtowanie prowadzonej przez państwa polityki zagranicznej oraz wyznaczanie jej celów. Jak zostało to ukazane w tekście, same czynniki geopolityczne nie determinują decyzji państw w sposób bezpośredni, lecz przyczyniają się do wyznaczenia ram możliwości i ograniczeń, w obrębie których mogą “poruszać się” decydenci. Znaczna część pracy poświęcona została przyjrzeniu się czasom współczesnym, ze szczególnym przeanalizowaniem rywalizacji pomiędzy największymi mocarstwami XXI wieku, a także jak na ich rywalizację wpływają najważniejsze aspekty geopolitycznego uwarunkowania, takie jak morskie szlaki, surowce energetyczne i krytyczne, czy rywalizacja na płaszczyźnie technologicznej. Na końcu jako studium przypadku pokazany został przykład myślenia geopolitycznego przejawiający się w polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych oraz jego rozwój na przestrzeni lat.

The thesis examines the role of geopolitical factors in shaping international relations in the twenty-first century, with particular emphasison great-power rivalry. Its aim is to demonstrate the extent to which, and the ways in which, various geographical factors, such as geographical location, natural resources, and transport routes, influence state policies and the distribution of power within the international system. The thesis presents and discusses the key concepts and fundamental theories of geopolitics, as well as their influence on foreign policy and diplomatic practice over the years. It also examines the impact of geographical conditions and geopolitical factors on the formulation of states’ foreign policies and the determination of their strategic objectives. As demonstrated throughout the thesis, geopolitical factors do not directly determine state decisions; rather,they establish a framework of opportunities and constraints within which policy makers operate. A substantial part of the thesis focuses on contemporary developments,particularly the rivalry between the major powers of the twenty-first century and the influence of key geopolitical considerations on their competition, including maritime trade routes, energy resources and critical rawmaterials, as well as technological rivalry.Finally, the thesis presents a case study illustrating the practical application of geopolitical thinking in the foreign policy of the United States and tracing its evolution overtime.