Kulturowa rola kwiatów chryzantemy w Japonii w czasach przednowoczesnych

Niniejsza praca jest poświęcona kulturowej roli kwiatów chryzantemy w kulturze japońskiej. Chryzantema to gatunek pochodzący z Chin, gdzie od czasów starożytnych była uważana za kwiat o szlachetnym charakterze. Przypisywana jej symbolika długowieczności, wytrwałości i elegancji pojawia się jako motyw w sztuce i literaturze. Bogate tło kulturowe i tradycje związane z kwiatami chryzantemy w Chinach zostały przyjęte w innych krajach Azji, między innymi w Japonii, gdzie chryzantema zakorzeniła się w środowisku arystokratycznym. Na przestrzeni wieków i poprzez przyjęcie tradycji dworskich wśród szerszych grup społecznych powstały nowe formy celebracji tego kwiatu, a ostatecznie chryzantema stała się jednym z najważniejszych symboli estetyki sezonowej. Chryzantema pojawia się również w roli jednego z symboli państwowych Japonii, którym jest herb cesarski kiku no gomon. W pierwszym rozdziale omówiona jest historia chryzantemy w Chinach, gdzie wykształciła się jej pierwotna symbolika i najwcześniejsze przykłady występowania w literaturze i sztuce. Następnie przedstawiona jest historia sprowadzenia kwiatów chryzantemy do Japonii, czemu towarzyszyło też sprowadzenie i zaadaptowanie jej kulturowego znaczenia w kulturze japońskiej. Drugi rozdział poświęcony jest obecności chryzantemy w tradycjach dworskich okresu Heian (794-1185). Ukazane jest to poprzez analizę poezji powstałej w ramach dworskiego konkursu chryzantemowego kiku awase w IX wieku. W dalszej części rozdziału przedstawione jest też historyczne pochodzenie cesarskiego herbu chryzantemy kiku no gomon, jego funkcjonowanie w zakresie heraldyki japońskiej oraz kwestie wykorzystania herbu chryzantemy jako oficjalnego symbolu państwowego. Trzeci rozdział opisuje rolę chryzantemy w kulturze mieszczańskiej okresu Edo (1603-1868), kiedy kojarzona wcześniej z elitarnymi kręgami chryzantema stała się popularnym kwiatem wśród niższych warstw społecznych. Nastąpił wówczas znaczny rozwój ogrodnictwa jako formy rozrywki dla mas, wraz z czym wzrosło też znaczenie chryzantemy, która stała się najpopularniejszym kwiatem reprezentującym jesień. Praca ma na celu przedstawienie roli kwiatów chryzantemy w kulturze japońskiej na przestrzeni wieków i na podstawie kontrastujących ze sobą tradycji kultury arystokratycznej oraz mieszczańskiej. Chryzantema, która do czasów współczesnych jest jednym z najważniejszych symboli państwowych Japonii, ma bogate tło kulturowe, które odzwierciedla cechy japońskiej estetyki.

This thesis is devoted to the cultural role of chrysanthemum flowers in Japanese culture. The chrysanthemum is a species originating in China, where it has been regarded as a flower of noble character since ancient times. The symbolism associated with it, including longevity, perseverance, and elegance, has appeared as a motif in art and literature. The rich cultural background and traditions associated with chrysanthemum flowers in China were adopted by other Asian countries, including Japan, where the chrysanthemum became firmly established within aristocratic circles. Over the centuries, and through the adoption of courtly traditions by broader social groups, new forms of celebrating this flower emerged. Ultimately, the chrysanthemum became one of the most important symbols of seasonal aesthetics. It also serves as one of Japan’s national symbols in the form of the Imperial Chrysanthemum Crest, kiku no gomon. The first chapter discusses the history of the chrysanthemum in China, where its original symbolism developed and where the earliest examples of its presence in literature and art can be found. It then presents the history of the introduction of chrysanthemum flowers to Japan, which was accompanied by the adoption and adaptation of their cultural significance within Japanese culture. The second chapter is devoted to the presence of the chrysanthemum in the courtly traditions of the Heian period (794–1185). This is examined through an analysis of poetry composed for a chrysanthemum competition, kiku awase, held in the ninth century. The later part of the chapter also discusses the historical origins of the Imperial Chrysanthemum Crest, kiku no gomon, its role within Japanese heraldry, and the use of the chrysanthemum crest as an official national symbol. The third chapter describes the role of the chrysanthemum in the urban commoner culture of the Edo period (1603–1868), when a flower previously associated with elite circles became popular among broader segments of society. During this period, horticulture developed significantly as a form of popular entertainment, contributing to the growing importance of the chrysanthemum, which became the flower most strongly associated with autumn. The aim of this thesis is to present the role of chrysanthemum flowers in Japanese culture throughout the centuries, based on the contrasting traditions of aristocratic and urban commoner culture. The chrysanthemum, which remains one of Japan’s most important national symbols to this day, possesses a rich cultural background that reflects characteristic features of Japanese aesthetics.