Włączenie Polski w globalną sieć pośrednictwa pracy: Przypadek filipińskich pracowników migrujących (OFWs)

Niniejsza rozprawa doktorska, osadzona w socjologii i interdyscyplinarnych studiach nad migracjami, analizuje proces włączenia Polski do globalnej sieci pośrednictwa pracy na przykładzie Filipińskich Pracowników Migrujących (Overseas Filipino Workers – OFWs). Głównym celem badawczym jest rekonstrukcja i analiza infrastruktury migracyjnej zgodnie z koncepcją Xianga i Lindquista (2014), która warunkuje i kształtuje przyjazdy obywateli Filipin do Polski w latach 2020–2025. Wobec tego, celem pracy jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie: jak ukształtowana jest infrastruktura pośrednictwa pracy, warunkująca przyjazdy OFWs i ich funkcjonowanie w Polsce? Infrastruktura migracyjna rozumiana jest jako „społeczno-techniczna konstelacja” technologii, instytucji i aktorów umożliwiających mobilność. Autorka analizuje pięć ściśle powiązanych wymiarów tej infrastruktury: komercyjny (rola pośredników prywatnych agencje), społeczny (rola sieci społecznych), regulacyjny (rola aparatu państwa), humanitarny (rola organizacji pomocowych) oraz technologiczny (rola narzędzi umożliwiających komunikację i kontrolę). Badania miały charakter eksploracyjny i korzystały z teorii adaptacyjnej Laydera (1998), pozwalającej na dynamiczny dialog między danymi a teorią. Autorka zastosowała triangulację technik jakościowych i ilościowych, w tym między innymi 50 wywiadów pogłębionych: 33 z OFWs oraz 17 z aktorami infrastruktury (urzędnikami, pośrednikami, pracodawcami, pracownikami organizacji pozarządowych czy dziennikarzami). Dodatkowo, autorka zastosowała etnografię wielostanowiskową i mobilną prowadząc obserwacje w Polsce, Niemczech i na Filipinach, obejmujące m.in. filipińskie ligi koszykówki, kościoły i urzędy oraz etnografię cyfrową – przeprowadzając analizę treści na YouTube (vlogi filipińskich mikroinfluencerów) oraz Facebooku (grupy z ogłoszeniami o pracę). Uzupełnieniem zastosowanych technik była analiza danych zastanych takich jak statystyki MSZ, MRIPS, ZUS, czy Straży Granicznej oraz stenogramów sejmowej komisji śledczej ds. „afery wizowej”. Badanie wykazuje, że rekrutacja do Polski stała się zjawiskiem globalnym, w którym kluczową rolę odgrywają nowe, nietradycyjne przestrzenie takie jak media społecznościowe i wydarzenia sportowe (np. liga filipińskiej koszykówki w Warszawie). Rozprawa dowodzi, że Polska przeszła transformację z kraju emigracyjnego w Nowy Kierunek Imigracji (New Immigrant Destination – NID) oraz istotny „węzeł migracyjny” w Europie Środkowo-Wschodniej. Autorka wprowadza kluczowe rozróżnienie, definiując migracje OFWs jako wielokierunkowe, a nie tylko transnarodowe. Oznacza to, że droga OFWs do Polski rzadko jest prostą linią z Manili, a często wiedzie przez „kraje trzecie”, takie jak Zjednoczone Emiraty Arabskie, Hongkong czy Singapur, gdzie OFWs są rekrutowani przez polskie agencje. Autorka identyfikuje jednak poważne ryzyka dla OFWs związane z zatrudnieniem w Polsce, takie jak: wysokie koszty rekrutacji prowadzące do zadłużenia, nadużycia pośredników oraz zjawisko „niedopasowania habitusu”, gdzie osoby z wyższym wykształceniem podejmują w Polsce prace fizyczne poniżej swoich kompetencji. Najbardziej zaawansowanym teoretycznie wnioskiem jest stwierdzenie infrastrukturalnej inwolucji. Oznacza to proces, w którym rozbudowana i kosztowna infrastruktura zamiast ułatwiać migrację, ogranicza sprawczość migrantów, wzmacniając ich zależność od pośredników i utrwalając prekarną pozycję na rynku zatrudnienia. Rozprawa kończy się propozycjami rozwiązań naprawczych, takich jak ewentualne wprowadzenie transparentności kosztów rekrutacji, wzmocnienie kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy czy reforma systemu e-konsulat. Rozprawa wnosi istotny wkład do socjologii, dokumentując mechanizmy władzy w globalnych sieciach pośrednictwa i pokazując, jak polskie instytucje, w obliczu braku formalnych porozumień bilateralnych z Filipinami delegują funkcje regulacyjne na podmioty komercyjne.

This doctoral dissertation, grounded in sociology and interdisciplinary migration studies, analyzes the process of Poland's integration into the global labor brokerage network using the example of Overseas Filipino Workers (OFWs). The main research objective is to reconstruct and analyze the migration infrastructure according to the concept of Xiang and Lindquist (2014), which conditions and shapes the arrival of Filipino citizens in Poland in the years 2020–2025. Therefore, the aim of the work is to answer the question: how is the labor intermediation infrastructure, which determines the arrival of OFWs and their functioning in Poland, shaped? Migration infrastructure is understood as a socio-technical constellation of technologies, institutions, and actors that enable mobility. The author analyzes five closely related dimensions of this infrastructure: commercial (the role of private agencies), social (the role of social networks), regulatory (the role of the state apparatus), humanitarian (the role of aid organizations), and technological (the role of tools enabling communication and control). The research was exploratory in nature and used Layder's (1998) adaptive theory, which allows for a dynamic dialogue between data and theory. The author used triangulation of qualitative and quantitative techniques, including 50 in-depth interviews: 33 with OFWs and 17 with infrastructure actors (officials, intermediaries, employers, NGO employees, and journalists). In addition, the author used multi-site and mobile ethnography, conducting observations in Poland, Germany, and the Philippines, including Philippine basketball leagues, churches, and government offices, as well as digital ethnography. The techniques used were supplemented by an analysis of existing data, such as statistics from the Ministry of Foreign Affairs, the Polish Social Insurance Institution Ministry of Family Policy and the Border Guard, as well as transcripts from the Parliament's investigative committee on the visa scandal. The study shows that recruitment to Poland has become a global phenomenon, in which new, non-traditional spaces such as social media and sporting events (e.g., the Philippine basketball league in Warsaw) play a key role. The dissertation proves that Poland has undergone a transformation from a country of emigration to a New Immigrant Destination (NID) and an important migration hub in Central and Eastern Europe. The author introduces a key distinction, defining OFW migration as multidirectional rather than merely transnational. This means that OFWs' journey to Poland is rarely a straight line from Manila, but often leads through third countries where OFWs are recruited by Polish recruitment and employment agencies. However, the author identifies serious risks for OFWs associated with employment in Poland, such as high recruitment costs leading to debt, abuse by intermediaries, and the phenomenon of habitus mismatch, where people with higher education take up manual jobs in Poland that are below their qualifications. The most theoretically advanced conclusion is the statement of infrastructural involution. This refers to a process in which extensive and costly infrastructure, instead of facilitating migration, limits the agency of migrants, reinforcing their dependence on intermediaries and perpetuating their precarious position in the labor market. The dissertation concludes with proposals for corrective measures, such as the possible introduction of transparency in recruitment costs, strengthening the supervisory powers of the National Labor Inspectorate, and reforming the e-consulate system. The dissertation makes an important contribution to sociology by documenting the mechanisms of power in global intermediary networks and showing how Polish institutions, in the absence of formal bilateral agreements with the Philippines, delegate regulatory functions to commercial entities.