Rola transformacji energetycznej w kształtowaniu bezpieczeństwa energetycznego w regionie państw Morza Bałtyckiego

W pracy podjęto analizę roli transformacji energetycznej w kształtowaniu bezpieczeństwa energetycznego ośmiu państw regionu Morza Bałtyckiego, uwzględniając wpływ pełnoskalowej wojny w Ukrainie na ten proces. Proces transformacji energetycznej opisano pod kątem geopolitycznym, wskazując na jego znaczenie wykraczające poza cele klimatyczne. Przyjęto rozszerzoną definicję bezpieczeństwa energetycznego, obejmującą wymiary polityczny, ekonomiczny, geostrategiczny, ekologiczny, instytucjonalny oraz techniczny. W ramach metodologii poddano analizie unijne i krajowe dokumenty strategiczne dotyczące polityk energetyczno-klimatycznych pod kątem zawartych w nich planów dekarbonizacji i ich powiązania z bezpieczeństwem energetycznym państwa. Na podstawie analizy bilansów energetycznych Danii, Estonii, Finlandii, Litwy, Łotwy, Niemiec, Polski i Szwecji wskazano na wspólne dążenie do redukcji emisji gazów cieplarnianych, całkowitej eliminacji rosyjskich surowców oraz integrację w ramach struktur europejskich. Za fundamentalny element bezpieczeństwa energetycznego regionu uznano odnawialne źródła energii, przede wszystkim morską energetykę wiatrową, której rozwój opiera się na specyficznych uwarunkowaniach akwenu. Skatalogowano korzyści płynące z transformacji, do których zaliczono wzrost niezależności, elastyczności systemów oraz stabilizację cen energii poprzez rozbudowę transgranicznych połączeń międzysystemowych. Wykazano, że po lutym 2022 roku procesy dekarbonizacyjne stały się filarem bezpieczeństwa narodowego i odporności strategicznej. Równolegle zidentyfikowano zagrożenia generowane przez transformację w aktualnym środowisku międzynarodowym. Do głównych ryzyk wynikających z transformacji energetycznej dla bezpieczeństwa energetycznego zaliczono podatność infrastruktury krytycznej na sabotaż i działania hybrydowe, co zilustrowano przypadkami uszkodzeń gazociągów Nord Stream i Balticconnector oraz kabli energetycznych Estlink 2 i NordBalt. Przeanalizowano wpływ rosyjskiej floty cieni na bezpieczeństwo żeglugi, ryzyka cybernetyczne dla zdigitalizowanych sieci oraz nową zależność od surowców krytycznych niezbędnych do budowy technologii niskoemisyjnych. Wskazano na rolę międzynarodowych ram strategicznych, w tym planu BEMIP, Deklaracji z Marienberga oraz unijnej strategii EUSBSR. W konkluzji stwierdzono, że przyszłość oraz bezpieczeństwo energetyczne regionu będą zależały od zdolności rządów poszczególnych państw do zintegrowania ambicji klimatycznych z aktualną rzeczywistością ekonomiczną i geopolityczną

The paper analyzes the role of the energy transition in shaping the energy security of eight countries in the Baltic Sea region, taking into account the impact of the full-scale war in Ukraine on this process. The energy transition is described from a geopolitical perspective, highlighting its significance beyond climate objectives. An expanded definition of energy security is adopted, encompassing political, economic, geostrategic, environmental, institutional, and technical dimensions. Within the methodology, EU and national strategic documents on energy and climate policies are analyzed in terms of their decarbonization plans and their links to national energy security. Based on an analysis of the energy balances of Denmark, Estonia, Finland, Lithuania, Latvia, Germany, Poland, and Sweden, a shared commitment is identified to reducing greenhouse gas emissions, completely eliminating Russian energy resources, and strengthening integration within European structures. Renewable energy sources, particularly offshore wind power, whose development is based on the specific conditions of the Baltic Sea basin, are identified as a fundamental element of regional energy security. The benefits of the transition are catalogued, including increased independence, greater system flexibility, and energy price stabilization through the expansion of cross-border interconnections. The paper demonstrates that after February 2022, decarbonization processes have become a pillar of energy security and strategic resilience. At the same time, risks generated by the energy transition in the current international environment are identified. The main risks to energy security include the vulnerability of critical infrastructure to sabotage and hybrid threats, illustrated by incidents involving the Nord Stream and Balticconnector gas pipelines, as well as the Estlink 2 and NordBalt power cables.The analysis also addresses the impact of Russia’s shadow fleet on maritime security, cybersecurity risks affecting digitalized energy networks, and new dependencies on critical raw materials required for low-emission technologies. The role of international strategic frameworks is highlighted, including the BEMIP plan, the Marienborg Declaration, and the EU Strategy for the Baltic Sea Region (EUSBSR). The conclusion states that the future and energy security of the region will depend on the ability of national governments to integrate climate ambitions with current economic and geopolitical realities.