III Rzeczpospolita Polska a ciągłość prawna państwa polskiego

Rozprawa doktorska dotyczy zagadnienia ciągłości prawnej państwa polskiego, a konkretnie stosunku jego obecnej formy – III RP – do tzw. Polski Ludowej oraz II RP. Weryfikowaną w tej rozprawie hipotezę stanowi twierdzenie, że Trzecia Rzeczpospolita wykazuje ciągłość prawną z obiema powyższymi formami. Założenie istnienia takiej ciągłości jest rozważane w świetle tego, że „Polska Ludowa” oraz Druga Rzeczpospolita stanowiły byty wzajemnie się negujące i (od 1944 r.) równolegle istniejące (pierwsza – na ziemiach polskich, zaś druga – na uchodźstwie). W pracy przyjmuje się, że ciągłość prawna dotyczy sfery zasad i wartości, na których opiera się dane państwo lub do których odwołuje się dana wspólnota (zazwyczaj naród) jako kreator państwa. Najistotniejsza zatem dla wywodzenia ciągłości prawnej jest płaszczyzna prawa konstytucyjnego, jednak ważne są też inne zagadnienia, w szczególności: aspekt prawnomiędzynarodowy, kwestie suwerenności i niepodległości oraz ciągłości prawa i władzy. Rozprawa składa się z trzech rozdziałów. Przedmiotem zainteresowania pierwszego z nich jest ciągłość prawna państwa polskiego w podstawowych aktach prawa konstytucyjnego III RP oraz procesie przemian ustrojowych zapoczątkowanych w Polsce u schyłku lat 80. XX w. Zasadniczo rozdział ten dotyczy bezpośredniego (pod względem prawnym) pochodzenia III RP od „Polski Ludowej” i braku takiego związku z II RP. W drugim rozdziale jest analizowany stosunek „Polski Ludowej” do II RP – z rozważań tam prowadzonych wynika, że ciągłość między tymi formami nie istniała. W konsekwencji niemożliwe jest też wywodzenie bezpośredniej relacji III RP z II RP „poprzez” tzw. Polskę Ludową. W ostatnim rozdziale opisuje się, podejmowane po 1989 r., próby nawiązywania ciągłości między Trzecią a Drugą Rzecząpospolitą – a więc budowania ich relacji „ponad” PRL. Zagadnienie ciągłości prawnej państwa polskiego, w tym stosunku III RP do poprzedniczek, dotyczy zagadnień podstawowych – przede wszystkim tożsamości państwa. Klarowne ujęcie kwestii ciągłości prawnej jest istotne z licznych względów, wśród których należy w pierwszej kolejności wskazać identyfikację obywateli z państwem oraz uporządkowanie systemu prawa.

The doctoral dissertation concerns the issue of the legal continuity of the Polish state, specifically the relation of its current form – the Third Republic of Poland – to the so-called People's Poland and the Second Republic of Poland. The hypothesis verified in this dissertation is the statement that the Third Republic indicates legal continuity with both of the above forms. The assumption of the existence of such continuity is considered in the light of the fact that "People's Poland" and the Second Republic of Poland were mutually denying and (from 1944) parallel entities (the first – on Polish territory, the second – in exile). It is assumed in the dissertation that legal continuity concerns the sphere of principles and values, on which a given state is based, or referred to by a given community (usually a nation) as the creator of the state. Therefore, constitutional law is the most important sphere for deriving legal continuity, however, other significant factors are, in particular: international law, the issues of sovereignty and independence as well as the issues of the continuity of law and power. The dissertation consists of three chapters. The subject of the first one is the legal continuity of the Polish state in the principal acts of constitutional law of the Third Polish Republic and the process of systemic changes initiated in Poland at the end of the 1980s. Basically, this chapter concerns the direct – from the legal point of view – origin of the Third Republic of Poland from "People's Poland" and the lack of such a connection with the Second Republic. In the next chapter, the attitude of the "People's Poland" to the Second Republic of Poland is analysed. The analysis follows to the conclusion that the continuity between these forms did not exist. As a consequence, it is also impossible to derive a direct relationship between the Third and the Second Republic "through" the so-called People's Poland. In the last chapter, there are described the attempts made after 1989 to establish continuity between the Third and the Second Republic of Poland – and thus to build their relations "above" the Polish People's Republic. The issue of the legal continuity of the Polish state, including the attitude of the Third Republic to its predecessors, concerns fundamental issues – primarily the identity of the state. A clear approach to the issue of legal continuity is important for many reasons, including, first of all, the identification of citizens with the state and amending the legal system.