Das Motiv der künstlichen Frau in der deutschen und polnischen Literatur

Tematem niniejszej pracy jest analiza motywu sztucznej kobiety w literaturze niemieckiej i polskiej w oparciu o opowiadania Maska Stanisława Lema oraz Piaskun (Der Sandmann) E.T.A. Hoffmanna. We wstępie odnoszę się do wybranych tekstów, w których wystąpił motyw sztucznego człowieka, i wskazuję na jego ponadczasowość. W rozdziale pierwszym i drugim opisuję najważniejsze wątki występujące w opowiadaniach Lema i Hoffmanna. W rozdziale trzecim skupiam się na kwestii płci i języka, które są, moim zdaniem, niezmiernie ważne przy omawianiu motywu sztucznej kobiety. Zastanawiam się również, czy analizowane opowiadania mogą być uznane za mizoginistyczne. Rozdział czwarty traktuje o świadomości i tożsamości maszyny. Te zagadnienia przeanalizowałem w kontekście zjawiska narcyzmu jako odkrywaniu samego siebie na podstawie obrazu Caravaggia oraz studium lustra – teorii psychologicznej Lacana. Dwa ostatnie rozdziały to podsumowanie najważniejszych wątków Maski i Sandmanna. W zakończeniu skupiam się na nowych trendach, takich jak literatura science fiction czy rozwój sztucznej inteligencji, które mogą poszerzyć interpretację motywu sztucznej kobiety.

The subject of this thesis is the analysis of the motive of the artificial woman in German and Polish literature, based on the short stories Maska by Stanisław Lem and Der Sandmann by E. T. A. Hoffmann. In the introduction, I draw attention to several texts in which the motive of the artificial human appears, demonstrating that it is a timeless theme. In the first and second chapters, I describe the most important motives present in the stories by Lem and Hoffmann. In the third chapter, I focus on issues related to gender and language, which I consider to be a highly significant aspect when discussing the motive of the artificial woman. I also examine whether the analyzed stories can be regarded as misogynistic. Chapter four addresses the questions of consciousness and the identity of the machine. I have also explored these issues in the context of narcissism, understood as self-discovery, with reference to Caravaggio’s painting Narcissus and Lacan’s “mirror stage” theory. The last two chapters summarize the key motives of Maska and Der Sandmann. In the conclusion, I turn to new trends such as science fiction literature and the development of artificial intelligence, which may broaden the interpretation of the motive of the artificial woman.

Das Thema der vorliegenden Arbeit ist die Analyse des Motivs der künstlichen Frau in der deutschen und polnischen Literatur anhand der Erzählungen Die Maske von Stanisław Lem und Der Sandmann von E.T.A. Hoffmann. In der Einleitung verweise ich auf einige Texte, in denen das Motiv des künstlichen Menschen auftritt, und zeige, dass es sich dabei um ein zeitloses Thema handelt. Im ersten und zweiten Kapitel beschreibe ich die wichtigsten Motive, die in den Erzählungen von Lem und Hoffmann vorkommen. Im dritten Kapitel konzentriere ich mich auf Fragen im Zusammenhang mit Geschlecht und Sprache, die ich für besonders bedeutsam halte, wenn es um die Darstellung des Motivs der künstlichen Frau geht. Außerdem untersuche ich, ob die analysierten Erzählungen als misogynische bezeichnet werden können. Das vierte Kapitel behandelt die Themen Bewusstsein und Identität der Maschine. Diese Fragestellungen habe ich zudem im Kontext des Narzissmus, verstanden als Selbsterkenntnis, untersucht – unter Bezugnahme auf Caravaggios Gemälde Narziss sowie Lacans Theorie des Spiegelstadiums. Die beiden letzten Kapitel fassen die wichtigsten Motive aus Der Maske und Dem Sandmann zusammen. Im Ausblick gehe ich auf neue Tendenzen ein, wie die Science-Fiction Literatur oder die Entwicklung der künstlichen Intelligenz, die die Interpretation des Motivs der künstlichen Frau erweitern können.