Problem synchronizacji cykli koniunkturalnych a perspektywa wprowadzenia waluty euro w krajach kandydujących do Europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej

W dysertacji przeprowadzono badanie synchronizacji cykli koniunkturalnych wybranych krajów Unii Europejskiej znajdujących się poza strefą euro z cyklem koniunkturalnym strefy euro. Synchronizacja cykli koniunkturalnych jest bowiem metakryterium, którego spełnienie jest wystarczające do przyłączenia się kraju do obszaru walutowego, a wyniki badań empirycznych w tym zakresie są istotną przesłanką do podjęcia decyzji o przystąpieniu danego kraju do strefy euro. Badaniem objęto sześć krajów a mianowicie: Bułgarię (BG), Chorwację (HR), Czechy (CZ), Polskę (PL), Rumunię (RO) i Węgry (HU), a cyklem referencyjnym był cykl strefy euro składającej się obecnie z 19 państw członkowskich (EA19). W badaniu pominięto Wielka Brytanię, która wystąpiła z Unii Europejskiej na początku 2020 r. oraz Danię i Szwecję, ze względu na ich brak zainteresowania uczestnictwem w trzecim etapie integracji, jakim jest strefa euro. Badanie obejmuje okres od 1999 r. do 2017 r. i opiera się na danych kwartalnych PKB powiązanych łańcuchowo pozyskanych z Eurostatu. Badanie składało się z czterech etapów, a mianowicie analizy graficznej, dekompozycji składnika cyklicznego analizy korelacji i analizy spektralnej i cross-spektralnej. Wyniki uzyskanych badań dają podstawę do podziału badanych krajów na kraje należące do grupy wyszehradzkiej tj. Czechy, Węgry i Polska i kraje bałkańskie tj. Chorwacja, Bułgaria i Rumunia. Kraje te charakteryzują się wysokim poziomem synchronizacji cykli w ramach swoich grup i brakiem synchronizacji pomiędzy grupami. Cykl koniunkturalny Czech jest dobrze skorelowany z cyklami Węgier i Polski, a cykl koniunkturalny Chorwacji jest dobrze skorelowany z cyklami Bułgarii i Rumunii. Kraje należące do grupy wyszehradzkiej charakteryzują się wysokim poziomem synchronizacji krajowych cykli koniunkturalnych z cyklem strefy euro. Kraje bałkańskie charakteryzują się niskim poziomem synchronizacji krajowych cykli koniunkturalnych z cyklem strefy euro a ich cykle wyraźnie opóźniają się względem cyklu strefy euro. Z przeprowadzonych badań wynika, że Czechy, Węgry i Polska są dobrymi kandydatami do utworzenia optymalnego obszaru walutowego ze względu na wysoki poziom integracji handlowej z Unią Europejską i strefą euro oraz wysoki poziom synchronizacji cykli koniunkturalnych. Chorwacja, Bułgaria i Rumunia nie są dobrymi kandydatami do utworzenia optymalnego obszaru walutowego ze względu na niewystarczający poziom synchronizacji cykli koniunkturalnych. Pomimo to kraje te bardzo aktywnie 10 zabiegają o możliwość szybkiego przystąpienia do strefy euro, co w ich ocenie, powinno pozytywnie wpłynąć na ich przyszłą sytuację gospodarczą. Wnioski wyciągnięte na podstawie przeprowadzonego badania nie korespondują z wnioskami podejmowanymi na podstawie kryteriów z Maastricht, gdyż oznaczałoby to, że żaden z badanych krajów nie jest obecnie dobrym kandydatem do przyłączenia się do strefy euro, bo żaden z nich nie spełnia wszystkich kryteriów. Przeprowadzone badanie synchronizacji cykli koniunkturalnych wykazało natomiast, że Cechy, Węgry i Polska są dobrymi kandydatami do strefy euro, mimo że nie spełniają wszystkich kryteriów. Wydaje się, że uzyskane wyniki mogłyby stanowić przesłankę do podjęcia przez Unię Europejską rewizji stosowanych kryteriów konwergencji i rozważenia badania stopnia synchronizacji cykli koniunkturalnych krajów kandydujących.

The dissertation examines the synchronization of business cycles of selected European Union countries outside of the euro area with the business cycle of the euro area. The synchronization of business cycles is a metacriterion, the fulfillment of which is sufficient for a country to join an optimum currency area, and the results of empirical research in this regard is an important premise for making a decision on the accession of a given country to the euro area. The study included six countries, namely: Bulgaria (BG), Croatia (HR), Czech Republic (CZ), Poland (PL), Romania (RO) and Hungary (HU), and the reference cycle was the cycle of the eurozone currently consisting of 19 member countries (EA19). The study omitted the United Kingdom, which left the European Union at the beginning of 2020, as well as Denmark and Sweden, due to their lack of interest in participating in the third stage of integration, which is the euro area. The survey covers the period from 1999 to 2017 and is based on quarterly data of chain-linked GDP obtained from Eurostat. The study consists of four stages, namely graphical analysis, decomposition of the cyclical component, correlation analysis and spectral and cross-spectral analysis. The results of research provide the basis for division of the surveyed countries into the Visegrad countries, i.e. Czech Republic, Hungary and Poland, and the Balkan countries, i.e. Croatia, Bulgaria and Romania. These countries are characterized by a high level of cycle synchronization within their groups and a lack of synchronization between groups. The business cycle of Czech Republic is well correlated with the cycles of Hungary and Poland, and the business cycle of Croatia is well correlated with the cycles of Bulgaria and Romania. Countries belonging to the Visegrad group are characterized by a high level of synchronization of domestic business cycles with the eurozone business cycle. The Balkan countries are characterized by a low level of synchronization of domestic business cycles with the euro area business cycle and their cycles are clearly lagging the euro area cycle. The research shows that Czech Republic, Hungary and Poland are good candidates for creating an optimal currency area due to the high level of trade integration with the European Union and the euro area and high level of business cycle synchronization. Croatia, Bulgaria and Romania are not good candidates for creating an optimal currency area due to insufficient level of business cycle synchronization. Despite this, these countries are proactively seeking possibility of joining the euro 12 area quickly, which, in their opinion, should have a positive impact on their future economic situation. The conclusions drawn based on of the study do not correspond to the conclusions made on the basis of the Maastricht criteria, as this would mean that none of the countries are currently good candidates to join the euro area, as none of these countries meet all the criteria. On the other hand, the conducted business cycle synchronization study shows that Czech Republic, Hungary and Poland are good candidates for the euro area, although they do not meet all the criteria. It seems that the results obtained in this study might be a premise for the European Union to revise the application of the convergence criteria and consider examining the degree of synchronization of the business cycles of the candidate countries.