Conceptual Metaphors in Artificial Intelligence Discourse: A Comparative Analysis of English- and Polish-Language Discourse

Upowszechnianie się sztucznej inteligencji (AI) wiąże się z obecnością metafor, które wpływają na sposoby rozumienia i przedstawiania tej technologii. Celem niniejszej pracy jest porównawcza analiza metafor pojęciowych we współczesnym dyskursie na temat AI w języku angielskim i polskim. Badanie koncentruje się na identyfikacji powtarzających się sposobów konceptualizowania AI oraz na analizie ich potencjalnych funkcji i mechanizmów retorycznych. Analizę przeprowadzono w ujęciu jakościowym, eksploracyjnym i porównawczym, na podstawie celowo dobranego, zróżnicowanego materiału pochodzącego z lat 2024–2026. Materiał obejmuje językowe i ikonograficzne elementy interfejsów użytkownika, wywiady z przedstawicielami branży technologicznej, teksty medialne, materiały publikowane przez przedsiębiorstwa oraz treści edukacyjne. Wyrażenia metaforyczne zidentyfikowano z wykorzystaniem zaadaptowanej wersji Metody Identyfikacji Metafor (Metaphor Identification Procedure), a następnie poddano interpretacji w oparciu o teorię metafory pojęciowej, porównawcze podejście do analizy dyskursu oraz konstrukcjonistyczną teorię reprezentacji Stuarta Halla. W wyniku analizy wyodrębniono trzy powtarzające się metafory pojęciowe: personifikację, metaforę architektoniczną oraz metaforę AI TO MAGIA. Wszystkie trzy występują zarówno w materiale anglojęzycznym, jak i polskojęzycznym, jednak sposób ich realizacji różni się w zależności od kontekstu językowego. W materiale anglojęzycznym personifikacja realizowana jest przede wszystkim za pomocą środków leksykalnych i wizualnych oraz poprzez elementy interfejsu, podczas gdy w materiale polskojęzycznym dodatkowo widoczne są morfologiczne i frazeologiczne formy antropomorfizacji. Metafora AI TO MAGIA nabiera ponadto specyficznych znaczeń i konotacji w języku polskim, m.in. za sprawą wyrażenia czarna magia. Analizowane metafory eksponują odmienne aspekty sztucznej inteligencji, takie jak jej możliwości, sprawczość, odpowiedzialność, strukturę oraz kwestię pracy i materialności, jednocześnie przesuwając inne aspekty na dalszy plan. Wyniki wskazują zarówno na wspólne dla obu języków sposoby mapowania metaforycznego, jak i na rozwiązania specyficzne dla poszczególnych kontekstów językowych. Różnice te mogą być częściowo związane z hegemoniczną pozycją anglojęzycznych centrów technologicznych oraz peryferyjnym statusem języka polskiego jako języka, w którym funkcjonują importowane narzędzia, rozwiązania technologiczne i związane z nimi narracje. Analiza wskazuje, że metafory mogą przyczyniać się do naturalizowania określonych sposobów postrzegania AI, uwypuklając wybrane aspekty jej działania i jednocześnie przesłaniając inne. Praca kończy się omówieniem dyskursywnych konsekwencji analizowanych sposobów konceptualizowania sztucznej inteligencji oraz wskazaniem kierunków dalszych badań, w szczególności badań korpusowych i eksperymentalnych. Wyniki sugerują, że większa świadomość funkcjonowania tego rodzaju ram metaforycznych może sprzyjać krytycznej refleksji nad współczesnym dyskursem dotyczącym sztucznej inteligencji.

The rapid integration of artificial intelligence (AI) into everyday life has been accompanied by a proliferation of metaphors that frame how the technology is understood. This thesis offers a comparative analysis of conceptual metaphors in contemporary English- and Polish-language AI discourse, identifying selected recurring framings and examining their potential rhetorical effects and mechanisms. The research is based on a qualitative, exploratory and comparative analysis of purposively selected heterogeneous material produced between 2024 and 2026, including user-interface microcopy and iconography, interviews with industry leaders, media texts, company materials and educational content. Metaphorical expressions are identified using an adapted version of the Metaphor Identification Procedure and interpreted through Conceptual Metaphor Theory, a comparative discourse framework and Stuart Hall’s constructionist theory of representation. The analysis identifies three recurring conceptual metaphors: personification, the architectural metaphor, and AI IS MAGIC. All three occur in both linguistic contexts, but their realizations differ. Personification is largely lexical, visual and interface-driven in the English material, while Polish additionally displays morphological and phraseological forms of anthropomorphic framing. The AI IS MAGIC metaphor also acquires distinct connotations through the Polish expression czarna magia. Across the material, the three metaphors foreground different aspects of capability, agency, responsibility, labor, structure, and materiality while backgrounding others. The findings show both shared and language-specific mappings, potentially influenced by the hegemonic position of English-speaking technology centers and the peripheral status of Polish as a recipient of imported tools and narratives. The metaphors highlight different aspects of capability, agency, responsibility, and materiality, potentially naturalizing particular views of AI, while obscuring other aspects. The study concludes by outlining the discursive implications of these framings and indicating directions for corpus-based and experimental research. The findings suggest that greater awareness of such framings may support critical reflection on AI discourse and indicate directions for corpus-based and experimental research.