Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu w perspektywie mikrohistorycznej - głosy, obrazy, przybliżenia i oddalenia

Celem pracy było odtworzenie historii zagłady Żydów Nowego Targu w sposób pokazujący ludzki wymiar tego koszmaru i przywracający imiona i twarze jego ofiarom. Za podstawę metodologiczną badań przyjęto założenia badawcze mikrohistoryków włoskich (Giovanniego Leviego i Carlo Ginzburga): mikroskalę odtwarzanej historii, uwypuklenie losów indywidualnych, odtwarzanie ich relacji z kontekstem, w jakim się wydarzały, balansowanie pomiędzy zbliżeniami i oddaleniami, włączenie pytań i wątpliwości w tok narracji oraz jej płynność i gęstość. Inspirację stanowiły także metody socjologiczne: metoda biograficzna i jej postrzeganie historii indywidualnych przypadków, jako sposobu na ujrzenie i uwzględnienie kontekstu pochodzenia, działań i celów poszczególnych osób oraz teoria ugruntowaną i zakładana przez nią zasadą triangulacji metod (dobór wielu metod do badania tego samego problemu badawczego) i źródeł (dobór i analiza różnych danych do badania tego samego problemu badawczego). W pracy wykorzystano bardzo zróżnicowany i obszerny zasób materiałów źródłowych: dokumentów urzędowych i osobistych, źródeł pisanych i oral history, zdjęć i nagrań wideo odnalezionych na terenie Polski, Izraela, Niemiec, Słowacji i Stanów Zjednoczonych. Podstawowe pytanie badawcze pracy dotyczyło kształtu odtwarzanej historii nowotarskich Żydów. Kolejne pytania dotyczyły kwestii źródeł: na jaki stopień szczegółowości narracji pozwalają źródła, dotyczące niedużego, prowincjonalnego miasta, w którym istnienie i losy Żydów są rzeczywistością niemal zupełnie zapomnianą? Jaka jest rola poszczególnych typów źródeł w procesie odtwarzania historii Zagłady ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy jej ofiar? Czy i jaka jest możliwość prześledzenia w nich losów poszczególnych osób? W swojej opowieści o zagładzie nowotarskich Żydów, autorka starała się zebrać wszystkie zachowane strzępy ich historii. Każdy jej fragment opiera się na źródłach, które jednocześnie warunkują gęstość opisu tamtej rzeczywistości. W narracji zawarto wiele cytatów, chcąc zachować charakter poszczególnych głosów - tak ludzi, jak i dokumentów. Niezwykle ważnym elementem pracy są też obrazy. Jednym ich rodzajem są słowne, stop-klatkowe opisy poszczególnych wydarzeń, oddające obraz szerszej i trudno uchwytnej rzeczywistości. Kolejne obrazy to fotografie - osób, miejsc i dokumentów - przywracające twarze ludzi, których losy splatają się z opisywaną historią, pokazujące wygląd związanych z nią miejsc, przedmiotów oraz szczególne cechy fizyczności cytowanych dokumentów.

Praca ma układ chronologiczno-problematyczny. Bo chociaż czas jest elementem porządkującym opisywaną rzeczywistość, to postępujący wraz z nim proces Zagłady obejmował (diachronicznie i symultanicznie) kolejne elementy świata nowotarskich Żydów. Cała narracja prowadzona jest dwutorowo i obejmuje dwie mikrohistorie: losy całej nowotarskiej społeczności żydowskiej i jednej tylko rodziny – Singerów. Ich historia rozgrywa się w nowotarskim kontekście i jednocześnie jest przez nich współtworzona a jej wyodrębnienie uwypukla przestrzeń historycznych możliwości indywidualnych losów w czasie Zagłady. Rozbudowana część pierwsza dotyczy przedwojennego świata nowotarskich Żydów – jego właściwości i ich uwarunkowań. Tego, z czym wkraczali w czas wojny. Kolejne cztery części pracy dotyczą okresu Zagłady. Ich cezury wyznaczyły źródła i wydarzenia bezpośrednio związane z losami nowotarskich Żydów. Pracę zamyka opis tużpowojennej rzeczywistości nielicznych ocalałych spośród nich i kresu istnienia społeczności żydowskiej w Nowym Targu.

The main aim of this dissertation was to reconstruct the history of the Holocaust of Jewish citizens of Now Targ in a way that would bring to light the human dimension of the tragedy and reclaim the victims’ identities and faces. The methodological basis adapted for this purpose was an approach developed by Italian microhistorians, Giovanni Levi and Carlo Ginzburg. The most characteristic features of the microhistorical method are, on the one hand, the deliberately narrow scope of observation, on the other, maximum attention to detail in source material studies. The microperspective allows scholars to discover previously ignored factors and new persons whose fate would have not resurfaced otherwise. In parallel, all individual stories and particular events, miscellaneous facts and particular cases lead one towards more general phenomena and entirely new aspects of the history that scholars had previously considered studied in depth. Other elements of this perspective include the reconstruction of the actual relationship between individual lives and the context in which they unfold, the constant back and forth between close-ups and long-shots, and the incorporation of questions and doubts into the narration, decisive for its fluidity or thickness. Sociological methods also proved inspiring in this particular study. First, the author drew upon the biographical method, which assumes that the perception of individual cases and their histories is a good way to look at and acknowledge the context of particular people with their background, actions and objectives. Second, she used the grounded theory with the principle of triangulation of methods and sources. The dissertation was based on a varied and broad collection of source materials, among them official documents, personal documents, written sources as well as oral history accounts, photographs and video recordings from Poland, Israel, Germany, Slovakia and the United States. The basic research question concerned the form of discovered history of Nowy Targ’s Jewish community during the second World War, while the auxiliary questions pertained to the sources: how detailed can these sources be, given that Nowy Targ is a small provincial town that has virtually forgotten the existence and history of its Jewish citizens? What is the role of those particular types of available sources in the process of reconstruction of the Holocaust with special emphasis on the perspective of its victims? Is there a possibility (and if so, what is it) to track the fates of particular persons? In her account of the Holocaust of Nowy Targ’s Jews, the author attempted to collect all surviving bits of history. Each discussed fragment is built upon historical sources; depending on the nature of the source, the thickness of the account of the past varies. The narration includes a great number of quotes in an effort to preserve the unique character of particular voices both of people and documents. Images also play a key role in the work, both the verbal images, resembling freeze-frame accounts of particular events reflecting a broader and hardly perceptible reality, and the actual photographs of persons, places and documents. These visual aids reclaim the faces of the individuals whose fates were intertwined with the historical accounts and show the places where history unfolded, as well as the particular physical features of the documents cited in the work. The structure of the dissertation follows both the chronology and addressed problems. While the time frame introduces a systematic structure, the advancing process of the Holocaust embraces (diachronically and simultaneously) ever new aspects of the reality of Nowy Targ’s Jews. The entire narration is two-fold, operating within two microhistories: the history of the entire Jewish community of Nowy Targ and the fate of one particular family, the Singers. Their family history unfolded in the context of Nowy Targ; at the same time, they contributed to a broader history of their community. By singling out the Singer family history, the author highlighted the space of historical possibilities during the Holocaust. The elaborate first part sets the context of the pre-war world of Nowy Targ’s Jews with their characteristics and conditions. It was with these that they entered the war period. The following four parts of the dissertation are devoted to the Holocaust period. The time frames were indicated by the sources and events involving the Nowy Targ Jews directly. The work closes with an account of the immediate post-war period: the Jewish survivors were few and the Jewish community in Nowy Targ eventually ceased to exist.