Archaeological Identification of Medieval Sugar Refining through Ceramic Evidence in the Eastern Mediterranean

Niniejsza praca bada, w jaki sposób średniowieczne rafinowanie cukru może być identyfikowane archeologicznie we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego poprzez analizę materiału ceramicznego, przede wszystkim stożkowatych form cukrowniczych (qālib al-sukkar) oraz związanych z nimi naczyń na melasę (jarrat al-dibs). Zamiast ujmować cukier z perspektywy jego historii gospodarczej lub społecznej, praca wychodzi od gotowego produktu i cofa się wzdłuż chaîne opératoire do warsztatu produkcyjnego, stawiając pytanie, jakie ślady pozostawiała rafineria w materiale archeologicznym oraz na jakiej podstawie fragmentaryczne znaleziska ceramiczne mogą być interpretowane jako dowody określonej funkcji przemysłowej.

Badanie osadza materiał ceramiczny w jego kontekście historycznym, gospodarczym i środowiskowym; przedstawia typologię, technologię wytwarzania oraz archeometryczne analizy pochodzenia naczyń diagnostycznych; a także, z perspektywy archeologii przemysłowej, analizuje najważniejsze przebadane stanowiska produkcyjne w Dolinie Jordanu, na Równinie Akki oraz w południowym Cyprze.

Praca dowodzi, że wiarygodna identyfikacja ośrodków rafinacji cukru nie może opierać się na pojedynczej kategorii zabytków, lecz na współwystępowaniu różnych rodzajów danych archeologicznych. Kluczowe znaczenie ma łączne występowanie form cukrowniczych i naczyń na melasę w znacznej liczbie, w powiązaniu z architekturą produkcyjną oraz dostępem do niezawodnego źródła wody.

Na tej podstawie praca proponuje przejrzysty, wieloetapowy model identyfikacji stanowisk związanych z rafinacją cukru, wskazuje ograniczenia metodologiczne, w tym problemy związane z rezydualnością materiału archeologicznego oraz nierównomiernym stanem publikacji źródeł, a także wyznacza kierunki przyszłych badań archeometrycznych i powierzchniowych.

This thesis examines how medieval sugar refining can be identified archaeologically in the Eastern Mediterranean through the analysis of ceramic evidence, principally the conical sugar mould (qālib al-sukkar) and the associated molasses jar (jarrat al-dibs). Rather than approaching sugar through its economic or social history, it works from the finished commodity back along the chaîne opératoire to the workshop, asking what a refinery left in the ground and by what reasoning fragmentary ceramics can be read as evidence of a specific industrial function. The study sets the ceramic record within its historical, economic, and environmental context; surveys the typology, manufacturing technology, and archaeometric provenance of the diagnostic vessels; and, from the perspective of industrial archaeology, analyses the principal excavated installations of the Jordan Valley, the ʿAkko Plain, and southern Cyprus. It argues that secure identification rests not on any single class of find but on the convergence of ceramic, architectural, and environmental evidence — the co-occurrence of moulds and jars in quantity, in association with production architecture and a dependable water supply. On this basis the thesis proposes an explicit, staged framework for identification, sets out its methodological limitations, including the problems of residuality and uneven publication, and indicates directions for future archaeometric and survey-based research.