The Moral Foundations of Political Views: Exploring Divisions in Poland

Niniejsza praca analizuje związek między wartościami moralnymi, poglądami politycznymi i postawami w sprawie kontroli granic w Polsce. Teoria Fundamentów Moralnych (Moral Foundations Theory, MFT, Haidt & Graham, 2007) zakłada, że oceny moralne opierają się na pięciu podstawowych fundamentach: Trosce i Sprawiedliwości (indywidualizujące), Lojalności, Autorytecie i Czystości (wiążące). Te intuicje moralne są również powiązane z postawami politycznymi, w tym wobec imigracji i bezpieczeństwa granic. W tej pracy, opierając się na wcześniejszych badaniach, stawiam hipotezę, że osoby o poglądach prawicowych silniej od lewicy, akcentują fundamenty wiążące i wykazują większe poparcie dla restrykcyjnej kontroli granic. Osoby o poglądach lewicowych priorytetowo traktują fundamenty indywidualizujące i wykazują większy kontrast między fundamentami wiążącymi i indiwidualizującymi. Badanie przeprowadzono na polskiej próbie, wykorzystano skrócony Kwestionariusz Fundamentów Moralnych oraz skalę postaw wobec kontroli granic. Analizy rzetelności wskazały, że część podskal MFT charakteryzowała się niską spójnością wewnętrzną. Obszerniejsza skala, kategorie induwidualizująca i wiążąca, osiągnęły akceptowalny poziom. Skala dotycząca kontroli granic pokazała wysoką spójność wewnętrzną. Porównania postaw politycznych wskazały, że przewidywany wzorzec nie zawsze był statystycznie istotny dla każdej z podstaw moralnych, jednak ogólny trend pozostawał spójny: osoby o poglądach prawicowych wykazały bardziej zrównoważone podejście do wszystkich pięciu fundamentów moralnych, podczas gdy osoby o poglądach lewicowych silniej akcentowały fundamenty indywidualizujące. Przeprowadzono również serię analiz regresji wielokrotnej, z których wszystkie modele, poza modelem dla fundamentu Sprawiedliwości, okazały się istotne. Analizy regresji potwierdziły część przewidywanych zależności. Ogólna orientacja prawicowa była istotnym negatywnym predyktorem Troski, natomiast prawicowa orientacja społeczno-moralna okazała się silnym pozytywnym predyktorem Autorytetu i Czystości. Postawy wobec kwestii kontroli granic były również silnie determinowane przez orientację polityczną – osoby bardziej prawicowe wykazywały większe poparcie dla restrykcyjnych działań. Spośród fundamentów moralnych, Czystość była najsilniejszym pozytywnym predyktorem restrykcyjnych postaw wobec granic, natomiast Troska – najsilniejszym predyktorem negatywnym. Wyniki te częściowo potwierdzają Teorię Podstaw Moralnych w polskim kontekście. Pokazują, że różnice polityczne odzwierciedlają nie tylko samookreślenie ideologiczne, ale również leżące u podstaw wartości moralne. Wyniki pokazują, że psychologia moralna dostarcza cennych wskazówek do zrozumienia źródeł polaryzacji politycznej.

This thesis examines the relationship between moral foundations, political views, and attitudes toward border control in Poland. Moral Foundations Theory (MFT, Haidt & Graham, 2007) proposes that moral judgments are guided by five core foundations: Care and Fairness (individualizing), as well as Loyalty, Authority, and Sanctity (binding). These moral intuitions have also been linked to attitudes toward policy issues, including immigration and border security. This paper, based on previous research, hypothesizes that right-wing individuals will emphasize binding moral foundations more than left-wing individuals and, along with higher binding endorsement, show stronger support for restrictive border control. In contrast, left-wing individuals will prioritize individualizing foundations and will show a stronger contrast between individualistic and binding categories. The study tested these predictions in a Polish sample using the shortened Moral Foundations Questionnaire and a measure of attitudes toward border control. Reliability analyses revealed that while some MFT subscales had low internal consistency. The broader scale, individualizing and binding foundations, demonstrated acceptable internal consistency. The border-control scale showed high internal consistency. Comparisons across political spectrums indicated that the expected pattern was not always statistically significant for every foundation, but the overall trend was consistent: more right-wing orientations had a more balanced approach to all five moral domains, whereas more left-wing orientations emphasized individualizing concerns. A series of multiple regressions was also conducted, with all models except for Fairness being significant. Regression analyses confirmed some hypothesized associations. General rightwing orientation significantly negatively predicted Care, and right-wing social–moral orientation emerged as a strong positive predictor of Authority and Sanctity. Border control attitudes were also strongly predicted by political orientation, with more right-wing placement associated with stricter views on this matter. Among the moral foundations, Sanctity emerged as the strongest positive predictor of restrictive border attitudes, while Care emerged as the strongest negative predictor. These findings provide partial support for MFT in the Polish context. They demonstrate that political differences are reflected not only in ideological self-placement but also in underlying moral concerns. The results suggest that moral psychology offers valuable insights into the roots of political polarization.