Rola poczucia własnej wartości i relacji rówieśniczych w kształtowaniu się materializmu i postaw wobec pieniędzy u nastolatków

Jednym ze sposobów kompensowania niskiego poczucia własnej wartości może być dążenie do posiadania dóbr materialnych. W literaturze wskazuje się, że materializm może pełnić funkcję regulacyjną, pomagającą jednostkom radzić sobie z negatywnymi emocjami oraz deficytami w obszarze samooceny. Jednocześnie w okresie adolescencji istotną rolę odgrywają także relacje rówieśnicze, które mogą wpływać zarówno na obraz siebie, jak i na podejście do pieniędzy. Celem niniejszego badania było określenie związku między materializmem i symbolicznymi postawami wobec pieniędzy nastolatków a poczuciem własnej wartości i relacjami rówieśniczymi. Badanie przeprowadzono na próbie 159 uczniów, zrekrutowanych w dwóch, białostockich liceach ogólnokształcących. Dane analizowano za pomocą analizy korelacji oraz regresji. Nie stwierdzono istotnego związku między poziomem materializmu a relacjami rówieśniczymi. Natomiast wykazano, że wyższe poczucie własnej wartości oraz lepsze relacje rówieśnicze wiążą się z niższym nasileniem symbolicznych postaw wobec pieniędzy. Szczególnie istotny okazał się wymiar ja szkolne, który wiązał się zarówno z niższym poziomem materializmu, jak i mniejszym lękiem, związanym z pieniędzmi. Wyniki te pokazują, że poczucie własnej wartości, zwłaszcza w obszarze szkolnym, odgrywa istotniejszą rolę w kształtowaniu podejścia młodzieży do dóbr materialnych oraz pieniędzy, niż relacje rówieśnicze. Zatem pozytywne doświadczenia, związane ze spełnianiem się w roli ucznia, mogą stanowić ważne źródło poczucia kontroli, ograniczając potrzebę kompensowania deficytów poprzez dobra materialne.

One way of compensating for low self-esteem may be the pursuit of material possessions. The literature suggests that materialism can serve a regulatory function, helping individuals cope with negative emotions and deficits in self-esteem. At the same time, during adolescence, peer relationships play an important role and may influence both self-image and attitudes toward money. The aim of the present study was to examine the relationship between adolescents’ materialism and symbolic attitudes toward money, and their self-esteem and peer relationships. The study was conducted on a sample of 159 students recruited from two general secondary schools in Białystok. The data were analyzed using correlation and regression analyses. No significant relationship was found between the level of materialism and peer relationships. However, higher self-esteem and better peer relationships were associated with lower levels of symbolic attitudes toward money. Particularly important was the school self-concept dimension, which was associated with both lower levels of materialism and lower anxiety related to money. These findings indicate that self-esteem, especially in the academic domain, plays a more significant role in shaping adolescents’ attitudes toward material possessions and money than peer relationships. Positive experiences related to fulfilling the student role may therefore constitute an important source of personal control, reducing the need to compensate for psychological deficits through the pursuit of material goods.