Rwanda – obowiązek pamięci. Literatura wobec ludobójstwa

Celem artykułu jest przedstawienie obrazu ludobójstwa w Rwandzie, obecnego w utworach literackich, a w szczególności dzielach, jakie powstały w ramach projektu Rwanda : écrire par devoir de mémoire. Inicjatorem było stowarzyszenie Arts et Médias d’Afrique, organizujące festiwal Fest’Africa: dziesięciu pisarzy afrykańskich zostało zaproszonych do Rwandy w lecie 1998 roku; byli w miejscach pamięci ludobójstwa, rozmawiali z uczestnikami wydarzeń – z ocalałymi i z członkami Interahamwe, bojówek Hutu. W ciągu następnych lat – do roku 2003 – napisali i wydali dzieła, w których podjęli próbę przedstawienia tego, co miało miejsce w Rwandzie od kwietnia do lipca 1994 roku. Powstały dzieła bardzo różnorodne pod względem gatunku, stylu i wyrazu – powieści, poezje, eseje. W swoich tekstach twórcy usiłują ukazać różne aspekty sytuacji w Rwandzie przed, w czasie i po ludobójstwie; stosują przy tym różnorodne strategie językowe, dążą do osiągnięcia „efektu rzeczywistości” (wg Rolanda Barthes), mając na celu przekazanie obrazu wydarzeń. Szczególną uwagę poświęcono analizie jednej z powieści, powstałych w wyniku projektu: „Murambi, livre des ossements” senegalskiego autora Borisa Boubacara Diopa.

This paper aims to shed light on the Rwandan genocide, represented in literary works, especially ones of the commemorative project „Rwanda: écrire par devoir de mémoire”. In 1998, a group of ten African writers from nine different nations stayed in Kigali, they went to Nyamata, Ntarama, Murambi and other genocide sites; they met the survivors – victims and the killers – members of the Interahamwe milice. During their stay in Rwanda, the authors were invited to reflect upon and write about the genocide: nine published texts emerged as a result of the project - novels, essays, poetry. This article considers the ways (thematical and stylistic choices, Barthes’ effect of reality) which are used to transmit the literary representation of the Rwandan genocide. The last part focuses on the novel of a Senegalese writer, Boris Boubacar Diop, „Murambi, livre des ossements”, one of the project emerged works.