Sail south to reach the East: quantitative analysis of late antique economy of Eastern Desert and Red Sea

Niniejsza praca doktorska podejmuje temat gospodarki Pustyni Wschodniej i Morza Czerwonego w okresie późnej starożytności (między IV a VI wiekiem n.e.), koncentrując się na dwóch kluczowych stanowiskach archeologicznych: Berenike – porcie handlu dalekosiężnego, oraz Sikait – położonym w górach mieście specjalizującym się w wydobyciu szmaragdów. Celem badań jest ustalenie wzorców gospodarczych, kierunków handlu dalekosiężnego oraz stopnia integracji tych ośrodków z szerokimi sieciami wymiany obejmującymi basen Morza Śródziemnego, dolinę Nilu i Ocean Indyjski. W pierwszych rozdziałach omówiono kontekst geograficzny i historyczny regionu, z uwzględnieniem jego wczesnych kontaktów handlowych oraz politycznych przemian – od epoki hellenistycznej, przez panowanie rzymskie, aż po pojawienie się Blemmiów jako nowego podmiotu politycznego w IV wieku. Szczególna uwaga została poświęcona zmianom w zarządzaniu zasobami naturalnymi, szlakom transportowym oraz spadkowi aktywności handlowej w III wieku n.e. Rozdział metodologiczny przedstawia krytykę klasycznych metod ilościowej analizy ceramiki, szczególnie EVE (Estimated Vessel Equivalents), wykazując ich ograniczenia w badaniach nad zróżnicowanymi zestawami materiału ceramicznego. W odpowiedzi autor opracowuje autorską modyfikację metody Solheima, umożliwiającą bardziej precyzyjne porównanie wielkości korpusów ceramicznych między stanowiskami i ustalanie za ich pomocą chronologii. W tym rozdziale uwzględniono także kwestie terminologiczne i klasyfikacyjne. Kolejne rozdziały opisują szczegółowo wyniki terenowych badań archeologicznych prowadzonych w Berenike i Sikait, koncentrując się na stratygrafii, stanie zachowania materiału oraz trudnościach interpretacyjnych związanych z późnoantycznymi kontekstami. Dla obu stanowisk przeanalizowano kompletne zespoły ceramiczne z późnej starożytności, prezentując ich skład ilościowy i jakościowy. Najważniejszą część pracy stanowi ilościowa analiza ceramiki. Autor identyfikuje trzy główne fazy późnoantyczne (ok. 375–425, 425–450 i 450–550), na podstawie zmian w proporcjach amfor, ceramiki kuchennej i zasobowej oraz dekorowanej ceramiki stołowej. Zaobserwowano wyraźne przesunięcia w kierunkach importu – od dominacji amfor z regionu wschodniej Cylicji w pierwszej fazie, przez wzrost znaczenia produkcji efeskiej w fazie drugiej, aż po zwiększoną obecność ceramiki pochodzącej z Górnego Egiptu w fazie trzeciej. Równocześnie widoczna jest dywersyfikacja lokalnych produkcji, w tym wahania znaczenia jedynej klasy ceramiki lokalnej – Eastern Desert Ware. W ramach analizy porównawczej autor zestawia dane z Berenike i Sikait, wykazując istotne różnice w strukturze gospodarczej obu ośrodków. Berenike, jako port morski, wykazuje większą intensywność i różnorodność kontaktów z regionami śródziemnomorskimi i aktorami handlu na Oceanie Indyjskim, podczas gdy Sikait zachowuje bardziej lokalny profil gospodarczy, skoncentrowany wokół eksploatacji szmaragdów oraz powiązań z doliną Nilu i Berenike. W syntezie porównano dane z omawianych stanowisk w szerszym makroregionalnym kontekście gospodarczym. Esencję tych rozważań stanowi analiza porównawcza ekonomii Berenike i Sikait z rzeczywistością gospodarczą większych rynków wschodniego Śródziemnomorza, Egiptu oraz zachodniego Oceanu Indyjskiego. Autor dowodzi, że zarówno Berenike, jak i Sikait funkcjonowały jako ogniwa pośredniczące między różnymi strefami gospodarczymi, nie będąc w pełni zintegrowane ani z doliną Nilu, ani z centralnymi rynkami śródziemnomorskimi. Końcowe rozdziały poświęcone są analizie upadku aktywności w omawianych ośrodkach. Wskazano, że marginalizacja Berenike i Sikait w końcu VI wieku nie była efektem jednorazowego załamania, lecz długotrwałego procesu zmniejszania się przepływów handlowych i politycznej izolacji. Praca podważa klasyczne hipotezy nagłego upadku i proponuje bardziej złożony obraz ewolucji gospodarki pogranicza egipskiego. W zakończeniu autor wskazuje na potencjalne kierunki dalszych badań – przede wszystkim potrzebę integracji analiz ceramicznych z innymi źródłami archeologicznymi (np. nowymi znaleziskami epigraficznymi z Berenike, małoskalową produkcją rzemieślniczą, infrastrukturą transportową) oraz poszerzenia porównań z mniej przebadanymi stanowiskami na Pustyni Wschodniej i w regionie zachodniego Oceanu Indyjskiego.

This doctoral dissertation addresses the economy of the Eastern Desert and the Red Sea during Late Antiquity (between the 4th and 6th centuries AD), focusing on two key archaeological sites: Berenike – a port engaged in long-distance trade – and Sikait – a mountain settlement specializing in emerald mining. The aim of the research is to determine economic patterns, directions of long-distance trade, and the degree of integration of these sites into broader exchange networks spanning the Mediterranean basin, the Nile Valley, and the Indian Ocean. The initial chapters discuss the geographical and historical context of the region, considering its early trade contacts and political transformations from the Hellenistic period, through Roman rule, to the emergence of the Blemmyes as a new political entity in the 4th century. Particular attention is devoted to changes in resource management, transportation routes, and the decline in trading activity during the 3rd century AD. The methodological chapter presents a critique of classical quantitative methods of ceramic analysis, especially the EVE (Estimated Vessel Equivalents) system, highlighting its limitations in studying diverse ceramic assemblages. In response, the author develops an original modification of Solheim’s method, enabling more precise comparisons of ceramic corpus sizes between sites and facilitating the establishment of site chronologies. Terminological and classificatory issues are also addressed in this chapter. The following sections provide a detailed presentation of the results of archaeological fieldwork conducted at Berenike and Sikait, with a focus on stratigraphy, preservation conditions of the material, and interpretative challenges related to Late Antique contexts. For both sites, complete ceramic assemblages from Late Antiquity were analyzed, with both quantitative and qualitative characteristics examined. The most important part of the dissertation is the quantitative ceramic analysis. The author identifies three main Late Antique phases (ca. 375–425, 425–450, and 450–550), based on changes in the proportions of amphorae, cooking and storage wares, as well as decorated table ceramics. Clear shifts in import directions were observed – from the dominance of amphorae from eastern Cilicia in the first phase, through the rise of Ephesian production in the second, to the increased presence of ceramics from Upper Egypt in the third. At the same time, local production became more diversified, including fluctuations in the significance of the only local ceramic class – Eastern Desert Ware. In the comparative analysis, the author juxtaposes data from Berenike and Sikait, demonstrating significant differences in the economic structure of the two centers. Berenike, as a maritime port, shows greater intensity and diversity of contacts with Mediterranean regions and Indian Ocean trade actors, whereas Sikait maintained a more local economic profile focused on emerald exploitation and connections with the Nile Valley and Berenike. The synthesis chapter places the data from the studied sites within a broader macro-regional economic context. At the core of this section is a comparative analysis of the economies of Berenike and Sikait with the broader economic realities of the Eastern Mediterranean, Egypt, and the Western Indian Ocean. The author argues that both Berenike and Sikait functioned as intermediary nodes between various economic zones, without being fully integrated into either the Nile Valley or the core Mediterranean markets. The final chapters are dedicated to analyzing the decline in activity at the examined sites. It is shown that the marginalization of Berenike and Sikait at the end of the 6th century was not the result of a sudden collapse, but rather a prolonged process of decreasing trade flows and increasing political isolation. The dissertation challenges classical hypotheses of abrupt decline and proposes a more nuanced image of the evolution of the Egyptian frontier economy. In conclusion, the author indicates potential directions for further research – above all, the need to integrate ceramic analyses with other archaeological sources (e.g., new epigraphic finds from Berenike, small-scale artisanal production, transport infrastructure), and to expand comparative frameworks to include lesser-studied sites in the Eastern Desert and the Western Indian Ocean region.