Granice tekstu i paratekstu w piśmiennictwie średniowiecznym na przykładzie postylli Macieja z Legnicy (rękopis KUL ms 1284)

Artykuł podejmuje problematykę ustalania granic głównej treści i paratekstu w średniowiecznych rękopisach, co stanowi jedno z bardziej złożonych zagadnień w badaniach nad dawnymi dziełami. Rozróżnienie między tekstem głównym a paratekstem jest często niejednoznaczne i wymaga negocjacji na różnych poziomach – redakcyjnym i interpretacyjnym. W przypadku piśmiennictwa średniowiecznego problem ten komplikuje się jeszcze bardziej ze względu na swobodę praktyk kopiarskich, wielowarstwowość struktur oraz specyfikę materialną rękopisów (np. obecność marginaliów, dopisków, różnorodność pisma). Na przykładzie rękopisu Ms 1284 z Biblioteki Uniwersyteckiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego artykuł ilustruje te wyzwania, podkreślając szczególną rolę glos i ich relacji z tekstem głównym. W konkluzji wskazuje się, że rzetelna analiza granic głównej treści i paratekstu w średniowiecznych rękopisach wymaga uwzględnienia aspektów zarówno graficznych, funkcjonalnych, jak i genetycznych. Konieczne jest stosowanie interdyscyplinarnych metod badawczych, łączących filologię, paleografię, teorię literatury oraz badania nad wielojęzycznością, by uchwycić wszystkie niuanse i specyfikę analizowanego materiału.

The article addresses the issue of establishing the boundaries between text and paratext in medieval manuscripts, which is one of the more complex challenges in the study of historical texts. The distinction between the main text and the paratext is often ambiguous and requires negotiation on various levels – editorial and interpretative. In the case of medieval writing, this problem becomes even more complicated due to the flexibility of scribal practices, the multilayered structure of texts, and the material specificity of manuscripts (such as the presence of marginalia, annotations, and the diversity of scripts). Using the example of manuscript Ms 1284 from the University Library of the Catholic University of Lublin (KUL), the article illustrates these challenges, emphasising the particular role of glosses and their relationship to the main text. In conclusion, it is argued that a reliable analysis of the boundaries between text and paratext in medieval manuscripts requires consideration of graphic, functional, and genetic aspects. It is necessary to apply interdisciplinary research methods, combining philology, paleography, literary theory, and studies on multilingualism, in order to capture all the nuances and specificities of the material under analysis.