Język na straży tożsamości. Rola języka w zachowaniu odrębności etnicznej Ajnów w Japonii

Niniejsza praca podejmuje zagadnienie języka jako elementu tożsamości w przestrzeni międzykulturowej na przykładzie Ajnów, mniejszości etnicznej Japonii. Jej podstawą jest założenie, że asymilacja językowa Ajnów w XIX i XX wieku długofalowo przyczyniła się do zatarcia poczucia odrębności etnicznej w większościowym społeczeństwie japońskim, zaś podejmowane w ostatnich dekadach próby rewitalizacji języka mogą być drogą do jej odzyskania. W tym celu podjęto analizę pozycji języka w kulturze ajnuskiej i rozpatrzono go z dwóch perspektyw: jako narzędzie asymilacji stosowane przez kulturę większościową (japońską) wobec kultury mniejszościowej (ajnuskiej) oraz jako przestrzeń oporu, w której zachodzi proces rewitalizacji języka. Autorka przeprowadziła tę analizę w oparciu o dostępną literaturę z zakresu historii, języka i zagadnień społecznych; dokumenty statystyczne i prawne; oraz treści stron internetowych organizacji ajnuskich. Przeprowadzone w ten sposób rozważania potwierdziły wstępne założenia i wykazały, że największym wyzwaniem dla ruchu odrodzenia językowego (i ogólniej – etnicznego) Ajnów pozostaje wątpliwe wsparcie ze strony państwa japońskiego.

This thesis explores the role of language as an element of identity within an intercultural framework, with particular reference to the Ainu, an ethnic minority in Japan. It proceeds from the assumption that the linguistic assimilation of the Ainu in the nineteenth and twentieth centuries contributed, in the long term, to the erosion of their sense of ethnic distinctiveness within the broader Japanese society, whereas recent efforts aimed at language revitalization may provide a pathway toward its recovery. To this end, the study analyzes the position of language in Ainu culture and approaches it from two perspectives: first, as an instrument of assimilation employed by the majority (Japanese) culture against the minority (Ainu) culture; and second, as a site of resistance in which the process of language revitalization unfolds. The author has undertaken this inquiry on the basis of existing scholarship in the fields of history, linguistics, and social studies; statistical and legal documents; as well as materials published on the websites of Ainu organizations. The findings confirm the initial premise and indicate that the most significant challenge for the Ainu language (and, more broadly, ethnic) revival movement remains the ambivalent and insufficient support provided by the Japanese state.