Odzyskana tożsamość. Natalia Gałczyńska jako figura literacka i pisarka - w perspektywie krytyki feministycznej

Niniejszej rozprawie patronują dwie koncepcje historycznoliterackie wypracowane na kanwie krytyki feministycznej – rewizji, a więc ponownego czytania męskiego tekstu, by na jego podstawie zrekonstruować obraz kobiety, oraz ginokrytyki rozumianej najogólniej jako skupienie na specyfice kobiecego tekstu. Jednym z postulatów drugiego z przedstawionych nurtów jest przywracanie głosu pisarkom, które z różnych przyczyn znalazły się poza obszarem zainteresowania historyków literatury.Natalia Gałczyńska w świadomości czytelników jawi się przede wszystkim jako żona poety Konstantego Ildefonsa, bohaterka literackiej legendy. Założeniem dysertacji jest omówienie sposobów konstruowania figury literackiej, jaką staje się Srebrna Natalia, a następnie prześledzenie, jak, między innymi za sprawą własnej twórczości, żona poety odzyskuje własną podmiotowość.W pierwszym rozdziale pracy omówiono pokrótce główne założenia krytyki feministycznej, ze szczególnym zwróceniem uwagi na nurt rewizjonistyczny i ginokrytyczny, ponieważ te dwa spojrzenia stały się punktem wyjścia do konstrukcji dwóch kolejnych rozdziałów. Podjęto próbę opisania kategorii „żony poety” ze wskazaniem na jej kulturową konstrukcję oraz wskazano możliwości swoistego odzyskiwania tożsamości. W tym rozdziale przedstawiono również sylwetki Stefanii Tuwim, Anny Iwaszkiewicz oraz Ireny Parandowskiej, by prześledzić, w jaki sposób w ich biografiach funkcjonuje kategoria „żony poety”.Punktem wyjścia rozważań składających się na drugi rozdział rozprawy jest legenda personalna Natalii Gałczyńskiej biorąca swój początek w liryce Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego oraz uzupełniana w korespondencji i wspomnieniach biograficznych (również dziennikach i pamiętnikach). Celem jest przeanalizowanie, na ile w utworach innych poetów piszących o Natalii Gałczyńskiej powtarza się model stworzony przez K. I. Gałczyńskiego. Efektem badań jest stworzenie korpusu określeń składających się na figurę poetycką Natalii Gałczyńskiej oraz wykazanie, że jej wykreowany przez Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego portret znajduje się w opozycji do autoportretu poety. Prześledzenie relacji wspomnieniowych pozwoliło wykazać, że legenda Natalii Gałczyńskiej ma, podobnie jak legenda K. I. Gałczyńskiego, jasne i ciemne aspekty. Analizie poddano również „opowieść Natalii” – pisaną w pierwszej osobie historię, którą Kira Gałczyńska miała spisywać w zeszytach z braku odpowiedniego sprzętu nagrywającego. Natalia Gałczyńska nie pozostawiła po sobie żadnych dzienników, które bezspornie stanowiłyby jej własne świadectwo. Rekonstruowana opowieść żony poety jest dowodem na to, że nadal funkcjonuje ona jedynie jako kreacja, w słowach innych. Sprawia to, że głos Natalii Gałczyńskiej daje się odczytać jedynie w prowadzonej przez nią korespondencji oraz własnej twórczości. Celem drugiego etapu badań była analiza twórczości Natalii Gałczyńskiej, ze szczególnym uwzględnieniem lat 1953 – 1976, czyli okresu po śmierci K. I. Gałczyńskiego. Omówiono tutaj wybory gatunkowe dokonane przez Natalię Gałczyńską, która sięga do tradycji powieści dla dziewcząt oraz powieści podróżniczej. Zwrócono także uwagę na biograficzny aspekt tej prozy związany m.in. z możliwością odbywania dalekomorskich podróży. Głównym problemem badawczym stała się kwestia kształtowania kobiecej tożsamości przez protagonistki pięciu powieści Natalii Gałczyńskiej. Analizie poddano główne motywy przewijające się w tej prozie, ze szczególnym zwróceniem uwagi na wykorzystywanie elementów baśniowych oraz motywu podróży edukacyjnej. Prześledzenie twórczości prozatorskiej Natalii Gałczyńskiej wykazało między innymi, że staje się ona miejscem swoistego dialogu z poezją Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Przede wszystkim jednak zwrócono uwagę na to, w jaki sposób autorka na nowo definiuje swoją tożsamość – gdy wychodzi z roli jedynie żony poety i staje się pisarką i podróżniczką – a więc odzyskuje dla siebie utracony wcześniej głos.

This dissertation was written under the patronage of two historical literary ideas which were worked out on the base of feminist literary criticism – revision, renewed reading of the male text which is the basis to reconstruct the image of a woman and gynocriticism, most generally understood as focusing on the specifics of a female text. One of gynocriticism postulates is to restore the voice to those female writers who – for various reasons – are outside the area of literary historian interest. Natalia Gałczyńska in the minds of most readers appears exclusively as a wife of the poet Konstanty Ildefons Gałczyński, a heroine of the literary legend. The assumption of this dissertation is to discuss the methods of construction the literary figure which Natalia Gałczyńska has become and to investigate how – also due to her own creation – the wife of the poet recovers her own subjectivity. In the first section of the dissertation the main thesis of feminist literary criticism were discussed, with special attention to revision and gynocritics as those two perspectives became the starting point to construct the next sections. There is an attempt to describe the “poet’s wife” category with an indication of its cultural construction, together with the possibilities of specific ways of recovering the identity. The figures of Stefania Tuwim, Anna Iwaszkiewicz and Irena Parandowska were also presented in order to find how the “poet’s wife” category functions in their biographies. The starting point of considerations comprising the second section of this dissertation is a personal legend of Natalia Gałczyńska which has its beginning in Konstanty Ildefons Gałczyński poetry and which is complemented by letters and biographical memories. The aim is to analyze how the model made by K. I. Gałczyński is replicated in poems about Natalia Gałczyńska, written by other authors. The result of the research is the description of the collection of terms which the literary figure of Natalia Gałczyńska is composed by and demonstration that her portrait, created by Konstanty Ildefons Gałczyński , is in opposition to his own self-portrait. Investigation of the memories allowed to prove that the legend of Natalia Gałczyńska has both – as well as the K. I. Gałczyński legend – bright and dark aspects. The “Natalia’ story” was also analyzed - this is a story written in the first-person perspective written down by Kira Gałczyńska in her notebooks; because of lack of the suitable recording equipment. Natalia Gałczyńska did not leave any diaries which could be clearly considered as her own testimony. The reconstructed story of poet’s wife proves that she is still perceived as a creation, in the words of others. That’s why the voice of Natalia Gałczyńska can be interpreted only through her correspondence and her own literary creation.The aim of the second stage of my research was the analysis of the works of Natalia Gałczyńska with special consideration to those from 1953-1976, after her husband’s death. Natalia Gałczyńska refers to the traditional girls’ literature and adventure novel, her genre choices were discussed in this part. Reference was made to biographical aspect of this prose which is related to – among others – opportunity for long sea voyages. The main research problem was the issue of constructing female identity by protagonists of five novels written by Gałczyńska. This part analyses the main themes which appear in that prose, with special regard to the use of fairy tales components and the educational journey theme.Looking at the prose written by Natalia Gałczyńska allowed to show – inter alia – that it becomes the point of a specific dialogue with Gałczyński's poetry. However, this part is essentially focusing on the matter how the author redefined her own identity – when she steps out of the character of the poets’ wife only and becomes a writer and a traveler – therefore she restores her own lost voice for herself.