Lokalność na pograniczach kulturowych na podstawie wybranych utworów logowizualnych Małgorzaty Dmitruk i Aleksandra Zografa

Niniejsza praca magisterska poświęcona jest analizie zjawiska lokalności w kontekście pogranicza kulturowego, ze szczególnym uwzględnieniem Podlasia i Wojwodiny. Punktem wyjścia jest założenie, że twórczość artystyczna pełni nie tylko funkcję estetyczną, lecz także stanowi medium interpretacji, przechowywania i transmisji doświadczeń wspólnot lokalnych. Badania oparto na analizie wybranych dzieł logowizualnych Małgorzaty Dmitruk i Aleksandra Zografa, których twórczość ukazuje, jak lokalność kształtuje się w warunkach styku tradycji, pamięci i nowoczesności. Część teoretyczna pracy omawia pojęcia lokalizmu, pogranicza i logowizualności, odwołując się do koncepcji m.in. Ewy Bal, Jacka Wojciechowskiego, Agnieszki Karpowicz, Aleksandry Kunce i Mircei Eliadego. Lokalność traktowana jest tu jako dynamiczne pole kulturowych negocjacji, w którym równolegle zachodzą procesy podtrzymywania, transformacji i resemantyzacji tradycji.Rozdział pierwszy przedstawia Kodeks Supraski jako przykład wielowiekowego dialogu kultur bizantyjsko-bałkańskich i polskich oraz jego współczesne reinterpretacje na przykładzie Wędrującej księgi Anety Prymaki-Oniszk, Małgorzaty Dmitruk, Ryszarda Kajzera. Rozdział drugi koncentruje się na twórczości Małgorzaty Dmitruk, która ukazuje Podlasie jako palimpsest pamięci, codzienności i doświadczeń wspólnoty prawosławnej. Analizowane cykle graficzne i ilustracyjne artystki splatają lokalną symbolikę z uniwersalnymi refleksjami nad przemijaniem, tożsamością i komunikacją międzypokoleniową. Rozdział trzeci dotyczy komiksów Aleksandra Zografa, interpretowanych jako logowizualne reportaże z Wojwodiny. Jego twórczość tworzy zapis życia wieloetnicznego regionu, konfrontującego historię wojen, migracji i przesiedleń z codziennością mieszkańców. Szczególną rolę odgrywa tu sylwetka „człowieka lokalnego”, którego tożsamość kształtowana jest poprzez pamięć i praktyki wspólnotowe. Z analizy materiału źródłowego wynika, że lokalność nie jest kategorią statyczną ani marginalną wobec globalizacji, lecz dynamiczną, płynną i relacyjną. Zarówno w przypadku Podlasia, jak i w Wojwodiny lokalność ukazana została jako przestrzeń negocjacji znaczeń, w której krzyżują się porządki kulturowe, religijne i językowe. Twórczość Dmitruk i Zografa dowodzi, że logowizualność stanowi skuteczne narzędzie dokumentowania i reinterpretacji lokalnych tradycji, a zarazem umożliwia formułowanie uniwersalnych refleksji nad współczesną kondycją kultury.

This master's thesis is dedicated to the analysis of the phenomenon of localness in the context of cultural borderlands, with particular emphasis on Podlasie and Vojvodina regions. The starting point is the assumption that artistic creation serves not only an aesthetic function but also acts as a medium for interpreting, preserving, and transmitting the experiences of local communities. The research is based on the analysis of selected logovisual works by Małgorzata Dmitruk and Aleksander Zograf, whose creations illustrate how localness shapes itself in the interplay of tradition, memory, and modernity. The theoretical part of the work discusses the concepts of localness, borderlands, and logovisuality, referring to the ideas of, among others, Ewa Bal, Jacek Wojciechowski, Agnieszka Karpowicz, Aleksandra Kunce, and Mircea Eliade. Localness is treated here as a dynamic field of cultural negotiations, in which processes of maintaining, transforming, and resemantization of traditions occur simultaneously. The first chapter presents the Codex Suprasliensis as an example of a centuries-old dialogue between Byzantine-Balkan and Polish cultures, as well as its contemporary reinterpretations through the example of The Wandering Book by Aneta Prymaka-Oniszk, Małgorzata Dmitruk, and Ryszard Kajzer. The second chapter focuses on the work of Małgorzata Dmitruk, who portrays Podlasie region as a palimpsest of memory, everyday life, and the experiences of the Orthodox community. The analyzed graphic and illustrative cycles of the artist intertwine local symbolism with universal reflections on transience, identity, and intergenerational communication. Third chapter focuses on the comics of Aleksandar Zograf, interpreted as logovisual reports from Vojvodina. His work creates a record of the life of a multiethnic region, confronting the history of wars, migrations, and displacements with the everyday lives of its inhabitants. The figure of the local man plays a particularly important role here; his identity is shaped by memory and community practices. The analysis of the source material indicates that localness is not a static or marginal category in relation to globalization, but a dynamic, fluid, and relational one. In both, the case of Podlasie and Vojvodina, locality is presented as a space for negotiating meanings, where cultural, religious, and linguistic orders intersect. The works of Dmitruk and Zograf demonstrate that logovisuality serves as an effective tool for documenting and reinterpreting local traditions, while also enabling the formulation of universal reflections on the contemporary condition of culture.