Karnoprawna ochrona rynku kapitałowego przed nadużyciami rynkowymi

Przedmiotem pracy magisterskiej jest analiza karnoprawnej ochrony rynku kapitałowego przed nadużyciami rynkowymi, ze szczególnym uwzględnieniem nadużyć związanych z informacją poufną oraz manipulacji rynkowych. Zakres przedmiotowy pracy odpowiada podstawowym kategoriom nadużyć objętych regulacją rozporządzenia MAR, z którymi prawodawca unijny wiąże również potrzebę zastosowania środków prawnokarnych, znajdującą wyraz w przepisach dyrektywy MAD II oraz w regulacjach krajowych. Zasadniczym celem pracy jest ocena, czy charakter i znaczenie dóbr prawnych zagrożonych tymi nadużyciami uzasadniają zastosowanie instrumentów prawa karnego, a także określenie właściwego zakresu i granic tej ingerencji z uwzględnieniem zasady subsydiarności oraz gwarancyjnej funkcji prawa karnego. Punktem wyjścia rozważań jest charakterystyka rynku kapitałowego, jego funkcji i zasad działania oraz identyfikacja dóbr prawnych uzasadniających objęcie jego prawidłowego funkcjonowania ochroną prawnokarną. Na tym tle przedstawiono ewolucję regulacji dotyczących nadużyć rynkowych oraz obowiązujący model prawny, kształtowany przede wszystkim przez prawo Unii Europejskiej i uzupełniany regulacjami krajowymi. Kolejna część pracy obejmuje analizę nadużyć związanych z informacją poufną, w tym jej wykorzystywania i bezprawnego ujawniania oraz rekomendowania lub nakłaniania do jej wykorzystywania. Omówiono przesłanki odpowiedzialności karnej za wskazane zachowania oraz oceniono zasadność ich penalizacji. Ostatnia część pracy poświęcona została manipulacji na rynku, jej poszczególnym postaciom oraz konstrukcji odpowiedzialności karnej. Szczególną uwagę zwrócono na problemy związane z wyznaczeniem granicy między legalną aktywnością uczestników rynku a zachowaniami manipulacyjnymi. Przeprowadzone rozważania prowadzą do wniosku, że karnoprawna ochrona rynku kapitałowego znajduje uzasadnienie w odniesieniu do najpoważniejszych postaci nadużyć godzących w integralność i prawidłowe funkcjonowanie rynku oraz interesy jego uczestników. Zakres ingerencji prawnokarnej powinien odpowiadać rzeczywistej potrzebie ochrony tych dóbr, ocenianej z uwzględnieniem zasady subsydiarności, natomiast sposób określenia znamion czynów zabronionych powinien zapewniać realizację gwarancyjnej funkcji prawa karnego.

This Master's thesis examines the criminal-law protection of the capital market against market abuse, with particular emphasis on abuses involving inside information and market manipulation. The scope of the study corresponds to the principal categories of market abuse governed by the Market Abuse Regulation (MAR), in respect of which the EU legislature has also recognised the need for criminal-law measures, as reflected in the provisions of the Market Abuse Directive (MAD II) and in national legislation. The primary objective of the study is to assess whether the nature and significance of the legal interests endangered by such abuses justify recourse to criminal-law measures, and to determine the appropriate scope and limits of criminal-law intervention, having regard to the principle of subsidiarity and the protective-guarantee function of criminal law. The analysis begins with an examination of the nature of the capital market, its functions and operating principles, as well as the identification of the legal interests that justify affording its proper functioning protection under criminal law. Against this background, the study traces the evolution of the regulatory framework governing market abuse and examines the current legal regime, shaped primarily by European Union law and supplemented by national legislation. The subsequent part of the study analyses abuses involving inside information, including insider dealing and the unlawful disclosure of inside information, as well as recommending or inducing another person to engage in insider dealing. It examines the conditions for criminal liability in respect of such conduct and assesses the justification for its criminalisation. The final part of the study is devoted to market manipulation, its various forms, and the legal framework governing criminal liability in this area. Particular attention is paid to the difficulties involved in drawing the boundary between lawful conduct by market participants and manipulative behaviour. The analysis leads to the conclusion that the criminal-law protection of the capital market is justified in relation to the most serious forms of market abuse that undermine market integrity and the proper functioning of the market, as well as the interests of market participants. The scope of criminal-law intervention should correspond to the genuine need to protect those legal interests, assessed in light of the principle of subsidiarity, while the definition of the constituent elements of criminal offences should ensure that criminal law fulfils its guarantee function.