Kontrowersje wokół ustalania odpowiedzialności z tytułu naruszenia więzi rodzinnych jako dobra osobistego

Kwestia, czy więzi rodzinne mogą być traktowane jako dobra osobiste chronione za pomocą praw podmiotowych skutecznych erga omnes jest rozważana w doktrynie prawa cywilnego oraz w orzecznictwie różnych sądów, w tym Sądu Najwyższego od 2010 r. W 2018 r. nastąpił przełom w tej debacie o istotnym znaczeniu teoretycznym i praktycznym. Dnia 7 marca 2018 r. Sąd Najwyższy podjął trzy uchwały w składzie siedmiu sędziów, w których potwierdzono, że więzi rodzinne są dobrami osobistymi chronionymi za pomocą praw skutecznych erga omnes. Sad Najwyższy stwierdził również, że odszkodowanie i zadośćuczynienie za naruszenie więzi rodzinnych, które stanowią dobra osobiste, może być przyznane tylko w przypadku, gdy ktoś spowodował śmierć lub ciężki i trwały uszczerbek na zdrowiu osoby fizycznej, z którą poszkodowanego łączyły więzi rodzinne. Zagadnienie uznania więzi rodzinnych za dobro osobiste chronione za pomocą praw podmiotowych skutecznych erga omnes jest bardzo kontrowersyjne w doktrynie prawa cywilnego. Kontrowersje te są rozważane w niniejszym artykule, którego Autor nie uznaje tych kontrowersji za wystarczających do generalnego zakwestionowania uznania więzi rodzinnych za dobro osobiste chronione za pomocą praw podmiotowych skutecznych erga omnes. Autor niniejszego artykułu podziela pogląd wyrażony w powołanych wyżej uchwałach Sądu Najwyższego (Izby Cywilnej) z dnia 27 marca 2018 r. z zastrzeżeniem pewnych krytycznych uwag. Należy jednak wskazać, że dnia 22 października 2019 r. Sąd Najwyższy (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, w której zakwestionowano prawidłowość uznania więzi rodzinnych za dobro osobiste. Oznacza to, że najprawdopodobniej kwestia ta będzie musiała być rozstrzygnięta przez połączone izby Sądu Najwyższego.

The question if family relations can be deemed as a subject of a personal right effective erga omnes has been considered in Polish jurisprudence and judgements of different courts including the Supreme Court since 2010. In 2018 there was a breakthrough in this debate of great theoretical and practical significance. On March 27, 2018 the Supreme Court of Poland passed three resolutions in extended benches (7 judges) in which it was confirmed that family relations are recognized as a subject of a personal right and that their protection is effective erga omnes. The Supreme Court said also that pecuniary compensation for infringement of family relations which are a subject to a personal right can be granted not only in case someone caused that a person – party to a family relation – is dead, but also that the person is seriously and permanently injured. The question of recognition family relation as a subject of a personal right and that their protection is effective erga omnes is very controversial in jurisprudence of civil law. The controversies are discussed in this paper. The author of this paper does not consider the controversies as enough to question the general idea of recognition of family relations as a subject to a personal right (erga omnes). The author of this paper shares the general view of the Supreme Court (Civil Chamber) presented in the resolutions passed on March 27, 2018 provided to some minor critical remarks. However, it should be pointed out that on October 22, 2019 the Supreme Court (Extraordinary Control and Public Affairs Chamber) passed the resolution in an extended bench (7 judges) in which the admissibility of recognizing family relations as a subject to a personal right (erga omnes) has been questioned. It means that this question is to be resolved by the joint chambers of the Supreme Court.