Zależność surowcowa od Federacji Rosyjskiej a bezpieczeństwo energetyczne Unii Europejskiej w latach 2004–2024

Praca magisterska jest o analizie bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej w kontekście relacji surowcowych z Federacją Rosyjską. Szczególne uwzględnienie ich ekonomicznej racjonalności w okresie poprzedzającym 2022 rok oraz konsekwencji gwałtownej zmiany tego modelu po wybuchu kryzysu energetycznego. Celem pracy jest pokazanie, że zależność energetyczna nie stanowi zjawiska jednoznacznie negatywnego. Powinna być oceniana w kategoriach relacji koszt–ryzyko, uwzględniających warunki rynkowe, instytucjonalne oraz środowiskowe, w jakich podejmowane były decyzje energetyczne. W części teoretycznej bezpieczeństwo energetyczne zdefiniowano jako pojęcie wielowymiarowe, obejmujące nie tylko ciągłość i niezawodność dostaw energii, lecz również dostępność cenową, odporność systemową oraz zgodność z celami polityki klimatycznej i ochrony środowiska. Wskazano, że zarówno w dokumentach krajowych, jak i unijnych bezpieczeństwo energetyczne nie jest utożsamiane z pełną samowystarczalnością, lecz z odpowiednio zarządzaną współzależnością zewnętrzną. Część empiryczna pracy koncentruje się na analizie relacji energetycznych UE–Rosja. A szczególnie na porównaniu modeli zależności energetycznej wybranych państw członkowskich: Niemiec, Włoch, Węgier i Polski. Analiza oparta na wskaźnikach ekonomicznych, takich jak poziom zależności importowej, koncentracja dostaw (HHI) oraz ceny energii dla odbiorców przemysłowych, prowadzi do wniosku, że wysoka koncentracja importu przed 2022 rokiem sprzyjała niskim kosztom energii i konkurencyjności gospodarki. Jednocześnie jednak ujawniła istotne ograniczenia odporności systemu w momencie materializacji ryzyk geopolitycznych, co w trakcie badań okazało się jednym z kluczowych problemów interpretacyjnych pracy. W pracy udowodniono, że działania dywersyfikacyjne podejmowane po 2022 roku zwiększyły poziom bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej, jednak odbyło się to kosztem wzrostu cen energii oraz wyższych nakładów infrastrukturalnych. Wnioski z pracy są takie, że nie istnieje jeden uniwersalny model bezpieczeństwa energetycznego. Racjonalność decyzji energetycznych powinna być oceniana z uwzględnieniem zarówno krótkookresowej efektywności ekonomicznej, jak i długookresowej odporności systemowej oraz wymogów transformacji energetycznej i ochrony środowiska.

This thesis analyzes the energy security of the European Union in the context of its energy relations with the Russian Federation. It focuses on the economic rationale behind this cooperation before 2022 and the consequences of its sudden change after the energy crisis. The main goal of the study is to show that energy dependence is not always negative. Instead, it should be assessed in terms of the balance between costs and risks, taking into account market conditions, institutions, and environmental factors that influenced energy decisions. In the theoretical part, energy security is presented as a complex concept. It includes not only the reliability and continuity of energy supply, but also affordability, system resilience, and consistency with climate and environmental policies. The study also shows that both national and EU documents do not treat energy security as full independence, but rather as a form of managed external interdependence. The empirical part focuses on the EU–Russia energy relationship, especially by comparing energy dependence models in selected EU countries: Germany, Italy, Hungary, and Poland. The analysis is based on economic indicators such as import dependence, supplier concentration (HHI), and energy prices for industry. The results show that before 2022, a high level of import concentration was linked to lower energy costs and stronger economic competitiveness. However, it also revealed serious weaknesses when geopolitical risks became real. The thesis shows that diversification efforts after 2022 improved the EU’s energy security, but at the cost of higher energy prices and increased infrastructure spending. The main conclusion is that there is no single universal model of energy security. Energy policy decisions should be evaluated by considering both short-term economic efficiency and long-term system resilience, as well as the requirements of energy transition and environmental protection.