Komunikatywność tekstu prawnego a zjawisko plain language

Niniejsza praca podejmuje problematykę komunikatywności tekstu prawnego w kontekście koncepcji plain language, stanowiącej jeden z istotnych nurtów współczesnej polityki legislacyjnej. Punktem wyjścia jest przekonanie, że język tekstów normatywnych winien charakteryzować się nie tylko poprawnością oraz precyzyjnością terminologiczną, lecz przede wszystkim komunikatywnością, uwzględniając potrzeby oraz możliwości poznawcze przeciętnego odbiorcy tekstu. W treści niniejszego opracowania wyjaśnione zostały pojęcia takie jak: komunikatywność, tekst prawny, język prawny, język prawniczy, plain language oraz prosty język, natomiast sama komunikatywność ukazana została jako jeden z elementów zapewniających dochowanie konstytucyjnego standardu, wywiedzionego z zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. W myśl niniejszego opracowania prawo służyć powinno nie tylko spełnianiu funkcji normatywnej, lecz również informacyjnej oraz gwarancyjnej. W ramach analizy ukazano złożoność pojęcia komunikatywności tekstu, a w szczególności tekstu prawnego, wskazując narzędzia usprawniające prawidłową redakcję komunikatów, takie jak indeks czytelności FOG. Opracowanie przedstawia główne założenia międzynarodowego ruchu plain language, którego istotą jest postulowanie jasności i przystępności tekstów kierowanych do masowego odbiorcy, a zatem również tekstów prawnych, których recepcja, z uwagi na ich szczególny charakter, często jest utrudniona. Ukazuje genezę oraz rozwój koncepcji, uwzględniając najnowsze dokonania polskiej administracji publicznej w związku z jej implementacją. W treści pracy zawarto przedstawienie pozytywnych skutków przyjęcia postulatów prostego języka, a zarazem zidentyfikowano bariery napotykane w procesie ich adaptacji do polskich realiów. Analizie funkcjonalnej została również poddana jedyna obowiązująca obecnie regulacja normująca kwestię techniki legislacyjnej, tj. rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 roku w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”. W ramach niniejszych rozważań zestawiono obowiązujące regulacje ZTP z postulowanym standardem, wskazując cechy wspólne oraz rozbieżności, a także dokonano oceny stopnia, w jakim rodzime regulacje legislacyjne odpowiadają międzynarodowym standardom. Praca ukazuje zatem problematykę komunikatywności tekstów prawnych w ujęciu interdyscyplinarnym, wykazując jej fundamentalne znaczenie dla kształtowania odpowiedniego poziomu legislacyjnego.

This thesis addresses the issue of the communicativeness of legal texts in the context of the plain language concept, which constitutes one of the significant trends in contemporary legislative policy. The starting point is the conviction that the language of normative texts should be characterized not only by correctness and terminological precision but, above all, by communicativeness, taking into account the needs and cognitive capacities of the average recipient. Within the framework of this study, concepts such as communicativeness, legal text, legal language, legalese, plain language, and plain Polish are explained. At the same time, communicativeness itself is presented as one of the elements ensuring compliance with the constitutional standard derived from the principle of a democratic state governed by the rule of law, which gives effect to the principles of social justice. According to the approach adopted herein, law should serve not only its normative function but also its informational and guarantee functions. The analysis highlights the complexity of the notion of communicativeness of texts, particularly legal texts, and identifies tools that enhance the proper drafting of communications, such as the FOG readability index. The study outlines the main assumptions of the international plain language movement, whose essence lies in advocating clarity and accessibility of texts addressed to the general public, including legal texts, the reception of which is often hindered due to their specific character. The thesis presents the origins and development of the concept, taking into account the most recent achievements of Polish public administration in relation to its implementation. It discusses the positive effects of adopting the postulates of plain language, while at the same time identifying the barriers encountered in the process of their adaptation to Polish realities. A functional analysis is also undertaken of the only currently binding regulation governing legislative drafting techniques, namely the Regulation of the Prime Minister of 20 June 2002 on the “Principles of Legislative Technique.” Within these considerations, the binding PLT provisions are juxtaposed with the postulated standard, pointing out both commonalities and divergences, as well as assessing the extent to which domestic legislative regulations correspond to international standards. Thus, this study presents the issue of the communicativeness of legal texts in an interdisciplinary perspective, demonstrating its fundamental significance for shaping the appropriate level of legislative quality.