Aktivismus durch Film? Umformungen von Narrativen zu Flucht und Migration in Agnieszka Hollands Film Zielona Granica

W niniejszej pracy chciałabym zająć się kwestią, w jakim stopniu film, a konkretnie „Zielona granica” Agnieszki Holland, można uznać za formę aktywizmu. Film porusza aktualną sytuację na granicy polsko-białoruskiej, gdzie od 2021 roku odmawia się osobom uchodźczym z Azji Zachodniej i Afryki wjazdu do UE. Uwięzieni w strefie w lesie między obydwoma krajami, ludzie są przepędzani przez straż graniczną z jednej strony ogrodzenia na drugą, a poza tym pozostawieni sami sobie, co doprowadziło już do ponad 80 ofiar śmiertelnych (stan na wrzesień 2025 r.) i kilkuset zaginionych. Działania lokalnych aktywistów pomocowych są często kryminalizowane, a narracje rozpowszechniane przez polski rząd wpisują się w ksenofobiczne tendencje, które można dostrzec w dzisiejszej polityce migracyjnej niemal w całej Europie. Chciałbym wykazać, że film „Zielona Granica” przeciwstawia się takim narracjom, proponując własne, wieloperspektywiczne podejście do tematu. Przedstawienia uchodźcy jako zagrożenia, ofiary lub bohatera, zidentyfikowane przez antropolog Heidrun Friese, są celowo przekształcane, a stereotypowe obrazy strażników granicznych oraz aktywistów nabierają bardziej zróżnicowanych cech. Zaczynając od wprowadzenia do tematyki politycznej, wyjaśnienia pojęcia aktywizmu w filmie, poprzez istniejące narracje dotyczące migracji, aż po dorobek Agnieszki Holland, chciałabym wreszcie poprzez analizę filmu pokazać, w jaki sposób dokonuje się ta transformacja – aby na tej podstawie móc ocenić, w jakim stopniu Zielona Granica może faktycznie zostać określona jako film aktywistyczny.

In this paper, I would like to examine the extent to which film, and specifically Agnieszka Holland’s Zielona Granica can be described as a form of activism. The film addresses the current situation at the Polish-Belarusian border, where, since 2021, refugees from West Asia and Africa have been denied entry into the EU. Trapped in a no-man’s-land in the forest between the two countries, people are herded by border guards from one side of the fence to the other and are otherwise left to fend for themselves, which has already led to more than 80 deaths (as of September 2025) and several hundred missing persons. The activities of activists providing aid on the ground are often criminalized, and the narratives disseminated by the Polish government align with the xenophobic tendencies found in today’s migration policies across nearly all of Europe. I would like to argue that Zielona Granica challenges such narratives by offering its own multi-perspective approach to the subject. Depictions of refugees as threats, victims, or heroes, as identified by anthropologist Heidrun Friese, are deliberately reshaped, and stereotypical images of border guards and activists alike are given more nuanced characteristics. Beginning with an introduction to the political subject matter, an explanation of the concept of activism in film, and an examination of existing narratives on migration, through to Agnieszka Holland’s life’s work, I would ultimately like to use an analysis of the film to demonstrate how this reshaping occurs - in order to assess, on that basis, to what extent Zielona Granica can indeed be described as an activist film.

In dieser Arbeit möchte ich mich mit der Frage beschäftigen, inwiefern Film und spezifisch Agnieszka Hollands Zielona Granica als eine Form von Aktivismus bezeichnet werden kann. Der Film behandelt die aktuelle Situation an der polnisch-belorussischen Grenze, wo seit dem Jahre 2021 Geflüchteten aus dem Westasien und Afrika die Einreise in die EU verwehrt wird. Gefangen in einem Niemandsland im Wald zwischen den beiden Ländern werden die Menschen von Grenzwachen von einer Seite des Zaunes zur anderen getrieben und sind sonst sich selbst überlassen, was schon zu mehr als 80 Toden (Stand: September 2025) und ein paar hunderten Vermissten geführt hat. Die Tätigkeiten von Hilfsaktivistinnen vor Ort werden oftmals kriminalisiert und die Narrative, welche von der polnischen Regierung verbreitet werden, reihen sich in die xenophoben Tendenzen ein, die sich in der heutigen Migrationspolitik in beinahe ganz Europa finden lassen. Ich möchte argumentieren, dass Zielona Granica sich solchen Narrativen widersetzt indem der Film eine eigene, multiperspektivistische Herangehensweise an die Thematik anbietet. Darstellungen des Geflüchteten als Bedrohung, Opfer oder Held, welche von der Anthropologin Heidrun Friese identifiziert wurden, werden gezielt umgeformt und auch stereotype Bilder von Grenzwächtern sowie Aktivistinnen bekommen differenziertere Züge. Beginnend mit einer Einführung in die politische Thematik, der Erläuterung des Begriffs des Aktivismus im Film, über bestehende Narrative zur Migration bis hin zu Agnieszka Hollands Lebenswerk, möchte ich schließlich mit der Analyse des Films zeigen, auf welche Weise diese Umformung geschieht - um anhand dessen einschätzen zu können, inwiefern Zielona Granica tatsächlich als ein aktivistischer Film bezeichnet werden kann.