Status bohaterki literackiej w powieści historycznej na przykładzie I tomu „Przemija postać świata” Hanny Malewskiej

Postać literacka jest w teorii literatury dość zaniedbywanym tematem, który nierzadko wydaje się trywialny. Tymczasem to zagadnienie bardzo złożone, o którym częściej pisze się w sposób ogólny i abstrakcyjny, rzadziej natomiast podejmuje się próby analiz szczegółowych. Znaczącą trudnością dla badaczy jest konieczna w tym przypadku indywidualizacja pod względem gatunkowym. Szczególne wyzwanie stanowią bohaterowie powieści historycznych, którzy wymagają zastosowania nieco odmiennych narzędzi opisu.

Refleksje nad postaciami Hanny Malewskiej w jej bodaj najsłynniejszym dziele, jakim jest „Przemija postać świata”, nie są częste. Tym rzadziej mówi się o jej bohaterkach. Jednak ze względu na etyczny i, siłą rzeczy, antropologiczny charakter twórczości pisarki, kreacje jej postaci stanowią interesujące pole badawcze. Bohaterki Malewskiej nie mają zazwyczaj znaczenia kluczowego dla fabuły, a w strukturze powieści zajmują podrzędne miejsce. Jednocześnie, zwłaszcza w pierwszym tomie dzieła, kobiety tworzą swoistą wspólnotę, w obrębie której obowiązują charakterystyczne zależności i prawidłowości.

W mojej pracy próbuję ustalić, jaki status mają w I tomie „Przemija postać świata” bohaterki jako grupa, a także jako poszczególne jednostki. Ich pozycję rozważam pod kątem zastosowanych rozwiązań narratologicznych i działań podmiotu czynności twórczych oraz ze względu na pełnione przez nie funkcje fabularne i ich udział w kreacji świata przedstawionego, zwłaszcza zaś usytuowanie w strukturze postaci. Zastanawiam się, jaki jest wpływ źródeł historycznych na sposób ukazania najbardziej wyrazistej postaci kobiecej — Amalasunty. Podejmuję także kwestię sugestywnego językowego obrazu kobiecości, który obowiązuje w powieści i określa dostępne bohaterkom możliwości. Dostrzegam znaczącą „pozorną” drugorzędność tych postaci, zastanawiając się nad jej konsekwencjami. Niezrozumienie uważam za kategorię szczególnie istotną, a brak za charakterystyczny dla nich sposób „uobecnienia”. Analizę bohaterek traktuję również jako okazję do odsłonięcia ukrytych sensów utworu będącego tekstem kultury.