Współpraca i rywalizacja między Federacją Rosyjską a Unią Europejską w latach 1991-2019

Praca doktorska dotyczy analizy współpracy i rywalizacji między Federacją Rosyjską a Unią Europejską w latach 1991 – 2019. Celem przeprowadzonych badań jest wyjaśnienie na podstawie teorii współpracy i rywalizacji Mortona Deutscha, jaki model relacji między Rosją a Unią Europejską ukształtował się oraz dominował w latach 1991 – 2019. Z tym celem wiąże się szczegółowe zbadanie poszczególnych etapów, ewolucji oraz dynamiki rozwoju relacji między Federacją Rosyjską a Unią Europejską pod kątem diagnozy interesów dwóch stron. Na podstawie przeprowadzonej analizy autorka dowodzi, że w procesie rozwoju stosunków między Federacją Rosyjską a Unią Europejską, charakteryzującym się współwystępowaniem zachowań kooperacyjnych i rywalizacyjnych, Rosja i UE wypracowały model selektywnej współpracy, polegający na unikaniu konfrontacji w sytuacjach wymuszających rywalizację i zacieśnianiu współpracy w wybranych obszarach. Powyższa teza bazowała w badaniach na weryfikacji pięciu hipotezach weryfikowanych w poszczególnych rozdziałach rozprawy:

1. W aktach prawnych, regulujących wzajemne relacje Federacji Rosyjskiej i Unii Europejskiej, kwestie, w których przewidywano większy potencjał współpracy, zostały uregulowane w sposób bardziej szczegółowy niż kwestie z potencjałem raczej rywalizacyjnym, natomiast na poziomie strategicznym (tzn. w strategiach i koncepcjach) strony zakładały podejście rywalizacyjne, wynikające ze sprzeczności interesów.
2. Relacje między Rosją a UE w obszarze instytucjonalno-politycznym ewoluowały w kierunku od współpracy w latach 90. XX w. do rywalizacji w XXI w. w konsekwencji podejmowanych przez aktorów decyzji politycznych, przy czym na poziomie spotkań na szczycie Rosja i UE preferowały deklarowanie utrzymania kooperacji w celu zachowania swojej reputacji na arenie międzynarodowej.
3. Obszar bezpieczeństwa w stosunkach między Rosją a UE stanowił płaszczyznę zderzenia interesów (celów, motywacji oraz aspiracji), w związku z czym obydwie strony, deklarując w dokumentach współpracę, w wyniku braku konsensusu konsekwentnie rywalizowały w kwestiach bezpieczeństwa europejskiego, zniesienia reżimu wizowego, bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni oraz rozwiązywania konfliktów regionalnych.
4. W relacjach gospodarczych między Rosją a UE podejście kooperacyjne przeważało w kwestiach, w których Rosji nie zależało na ścisłych kontaktach bilateralnych z poszczególnymi państwami członkowskimi i możliwa była współpraca z UE jako całością, natomiast rywalizacja dominowała w dziedzinach gospodarki, w których występowała duża rozbieżność stanowisk państw członkowskich UE, przy czym stosunki gospodarcze były kontynuowane niezależnie od sytuacji politycznej.
5. Sfera społeczno-kulturalna w stosunkach rosyjsko-unijnych stanowiła obszar rozwijania współpracy, wspierany za pośrednictwem różnych instrumentów i programów finansowych, przy czym Rosja dążyła do pomijania w agendzie politycznej kwestii istotnych z perspektywy UE, a mianowicie dotyczących wartości europejskich, społeczeństwa obywatelskiego oraz przestrzegania praw człowieka, mając świadomość braku potencjału współpracy w tym obszarze. Ramy teoretyczne badań zostały określone przez teorię współpracy i rywalizacji Mortona Deutscha. Podczas pisania rozprawy zostały wykorzystane następujące komplementarne metody badawcze: metoda historyczna, analiza instytucjonalno-prawna, metoda komparatystyczna, analiza systemowa, metoda decyzyjna, metoda dedukcyjna. Praca doktorska składa się ze wstępu, sześciu rozdziałów, zakończenia i bibliografii. W trakcie badań zostały wykorzystane rozmaite źródła, zarówno pierwotne, jak i wtórne. Wypracowując model stosunków między Federacją Rosyjską a Unią Europejską w kategoriach współpracy i rywalizacji, szczegółowo przeanalizowano publikacje naukowe, dotyczące różnych aspektów wzajemnych interakcji stron w takich obszarach, jak polityka zagraniczna, bezpieczeństwo, gospodarka oraz kultura.

The dissertation concerns the analysis of cooperation and rivalry (competition) between the Russian Federation and the European Union in the period 1991 - 2019. The aim of the conducted research was to explain on the basis of Morton Deutsch's theory of cooperation and competition what model of relations between Russia and the European Union was formed and dominated in the period 1991 - 2019. Related to this aim is a detailed study of the various stages, evolution and dynamics of the development of relations between the Russian Federation and the European Union in terms of the diagnosis of the interests of the two parties. On the basis of the analysis carried out, the author argues that in the process of development of relations between the Russian Federation and the European Union, characterized by the co-occurrence of cooperative and rival behaviors, Russia and the EU have developed a model of selective cooperation, consisting in avoiding confrontation in situations that force rivalry and strengthening cooperation in selected areas. The above thesis was based in the research on verification of five hypotheses verified in individual chapters of the dissertation:

1. In the legal acts regulating the mutual relations of the Russian Federation and the European Union, the issues where a greater potential for cooperation was envisaged were regulated in more detail than the issues with a rather rivalry potential, while at the strategic level (i.e. in the strategies and concepts) the parties assumed a rivalry approach resulting from a conflict of interests.
2. Relations between Russia and the EU in the institutional-political area evolved from cooperation in the 1990s to rivalry in the 21st century as a consequence of the political decisions taken by the actors, while at the summit level Russia and the EU preferred to declare maintain cooperation in order to preserve its reputation in the international arena.
3. The security area in relations between Russia and the EU was a platform of clashing interests (goals, motivations and aspirations), as a result of which both sides, while declaring cooperation in their documents, as a result of lack of consensus have been consistently competing on the issues of European security, abolition of the visa regime, cyber security and resolution of regional conflicts.
4. In economic relations between Russia and the EU a cooperative approach prevailed on issues where Russia was not interested in close bilateral ties with individual member states and cooperation with the EU as a whole was possible, while rivalry prevailed in economic areas where the positions of EU member states diverged, whereby economic relations continued regardless of the political situation.
5. The socio-cultural sphere in Russian-EU relations was an area of developing cooperation, supported through various financial instruments and programs, with Russia seeking to omit from the political agenda issues relevant from the EU perspective, namely those concerning European values, civil society and respect for human rights, being aware of the lack of cooperation potential in this area. The theoretical framework of the research was defined by Morton Deutsch's theory of cooperation and competition. In the dissertation the following complementary research methods were used: historical method, institutional-legal analysis, comparative method, system analysis, decision-making method, deductive method. The dissertation consists of an introduction, six chapters, conclusion and bibliography. A variety of sources, both primary and secondary, were used throughout the research. In developing a model of relations between the Russian Federation and the European Union in terms of cooperation and rivalry, scholarly publications on various aspects of the parties' mutual interaction in such areas as foreign policy, security, economy, and culture were analyzed in detail.