Psychologiczne i biologiczne korelaty przetwarzania bodźców emocjonalnych u pacjentów z anoreksją i pacjentów z zaburzeniem osobowości borderline

Jadłowstręt psychiczny (anoreksja; AN) i zaburzenie osobowości borderline (BPD) charakteryzują się zaburzeniami funkcjonowania emocjonalnego, w tym nieprawidłowym przetwarzaniem bodźców wzbudzających emocje. Dysregulacja emocji, obejmująca trudności w stosowaniu adaptacyjnych strategii regulacyjnych, stanowi element wspólny obu zaburzeń. Dotychczasowe badania wskazują, że bodźce związane z jedzeniem, smakiem, ciałem oraz społeczne bodźce afektywne w AN, a także negatywnie nacechowane słowa o osobistym znaczeniu w BPD, wiążą się ze zwiększoną tendencyjnością uwagi oraz zaburzeniami funkcjonowania struktur neuronalnych odpowiedzialnych za przetwarzanie emocji, takich jak wyspa, pełniąca również rolę neuronalnego ośrodka wstrętu. Celem badań empirycznych i systematycznego przeglądu literatury było zbadanie wybranych zmiennych psychologicznych i biologicznych związanych z przetwarzaniem bodźców emocjonalnych u pacjentów z AN i BPD oraz ich związku z funkcjonowaniem emocjonalnym i nasileniem objawów, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów specyficznych dla zaburzeń i transdiagnostycznych. Wyniki systematycznego przeglądu badań (Artykuł 1) wskazują, że w AN zaburzenia funkcjonalne i strukturalne obszarów zaangażowanych w przetwarzanie nagrody i bodźców interoceptywnych oraz przetwarzanie poznawczo-emocjonalne są związane z zaburzeniami percepcji smaku w AN. Rezultaty badania opisane w Artykule 2 wskazują na związek polimorfizmów genów kodujących białka szlaku oksytocyny z trudnościami w percepcji emocji społecznych w AN. Co więcej, jest to pierwsze badanie, które wykazało związek między nasileniem objawów zaburzeń odżywiania u osób zdrowych a obecnością specyficznego allelu w rs4869317 aminopetydazy leucylowej i cystinylowej (LNPEP). Artykuły 3 i 4 ukazują transdiagnostyczną rolę wstrętu wobec siebie oraz specyficzną dla zaburzeń rolę wrażliwości na bodźce wzbudzające wstręt w AN i BPD, a także mechanizmy mediujące interakcje wstrętu wobec siebie z objawami podstawowymi i współwystępującymi oraz z dysregulacją emocji i aleksytymią. Artykuł 5 przedstawia neuronalne korelaty zaburzeń regulacji emocji w odpowiedzi na stymulację specyficzną dla AN i BPD oraz transdiagnostyczną rolę trudności w stosowaniu adaptacyjnych strategii regulacji emocji; było to pierwsze badanie porównujące mechanizmy reinterpretacji poznawczej i tłumienia emocji w obu grupach w badaniu z użyciem fMRI. Wyniki badań przedstawionych w niniejszej pracy doktorskiej dostarczają kompleksowego obrazu mechanizmów psychologicznych i biologicznych w AN i BPD, podkreślając zarówno cechy specyficzne dla poszczególnych zaburzeń, jak i czynniki transdiagnostyczne, takie jak wstręt wobec siebie, oraz wskazując kierunki dalszych badań obejmujących wielomodalne podejście i schematy podłużne.

Anorexia nervosa (AN) and borderline personality disorder (BPD) are characterized by disturbances in emotional functioning, including atypical processing of emotional stimuli. Emotion dysregulation, encompassing difficulties in the use of adaptive emotion regulation strategies, represents a shared feature of both disorders. and social-affective cues in AN, as well as negatively valenced disorder-specific stimuli, such as personally salient content in BPD, are associated with increased attentional bias and altered functioning of neural structures involved in emotion processing, such as the insula, which also serves as a neural hub for disgust. The aim of the empirical studies and systematic literature review was to examine selected psychological and biological variables associated with the processing of emotional stimuli in patients with AN and BPD, as well as their relationships with emotional functioning and symptom severity, with particular emphasis on disorder-specific and transdiagnostic mechanisms. Results from the systematic review (Article 1) indicate that in AN, functional and structural alterations in brain regions involved in reward processing, interoception, and cognitive- emotional processing are associated with abnormalities in taste perception. Article 2 highlights associations between polymorphisms of genes encoding proteins in the oxytocin pathway and difficulties in social emotion perception in AN. Moreover, this is the first study in which the association between the level of eating disorders symptoms and carrying a specific allele of the leucyl/cystinyl aminopeptidase (LNPEP) rs4869317 was found in healthy participants. Articles 3 and 4 demonstrate the transdiagnostic role of self-disgust and the disorder-specific role of disgust sensitivity in AN and BPD, as well as mechanisms mediating interactions between self- disgust and core and comorbid symptoms, emotion dysregulation, and alexithymia. Article 5 presents neural correlates of emotion regulation disturbances in response to disorder-specific stimuli in AN and BPD and the transdiagnostic role of difficulties in the use of adaptive emotion regulation strategies; this was the first study to compare neural mechanisms of cognitive reappraisal and emotion suppression in both clinical groups using an fMRI paradigm. The findings presented in this doctoral thesis provide a comprehensive view of psychological and biological mechanisms in AN and BPD, highlighting both disorder-specific characteristics and transdiagnostic factors, such as self-disgust, and suggest directions for future research using multimodal approaches and longitudinal designs.