Wyznaczanie składów orzekających w sprawach karnych w sądach powszechnych oraz w Sądzie Najwyższym

Niniejsza praca poświęcona jest procedurze wyznaczania składów orzekających w sprawach karnych rozpoznawanych przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy. W pracy przedstawiono historyczną ewolucję reguł przydziału spraw, standardy konstytucyjne, konwencyjne i unijne odnoszące się przede wszystkim do prawa jednostki do sądu, a także opisano obowiązujący w sądownictwie powszechnym model przydzielania spraw oparty na Systemie Losowego Przydziału Spraw. Analizie poddano również zasady tworzenia składów wieloosobowych, udział ławników w takich składach, regulacje obowiązujące w Sądzie Najwyższym oraz procesowe skutki naruszenia zasad przydziału spraw i wyznaczenia składu. Rozważania przedstawione w pracy zmierzają do wykazania, że przydział spraw nie jest wyłącznie zagadnieniem organizacyjnym, ponieważ ma charakter gwarancyjny, stanowi element prawa do sądu i prawa do rzetelnego procesu, a także jest związany z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów. W końcowej części pracy sformułowano ocenę obowiązujących rozwiązań oraz postulaty zmian, obejmujące w szczególności potrzebę ustawowego doprecyzowania zasad wyznaczania składów wieloosobowych, zwiększenia przejrzystości SLPS, wprowadzenia niezależnego audytu i nadzoru nad funkcjonującym systemem oraz zapewnienia stronom i społeczeństwu realnej możliwości kontroli prawidłowości przydzielania spraw i wyznaczania składów.

This thesis is devoted to the procedure for designating adjudicating panels in criminal cases before common courts and the Supreme Court. The thesis presents the historical evolution of the rules governing the allocation of cases, the constitutional, Convention-based and European Union standards relating primarily to the individual’s right to a court and describes the current model of case allocation in common courts based on the Random Case Allocation System. The analysis also covers the rules for forming multi-member adjudicating panels, the participation of lay judges in such panels, the regulations applicable in the Supreme Court, and the procedural consequences of breaches of the rules governing case allocation and the designation of adjudicating panels. The analysis presented in the thesis seeks to demonstrate that case allocation is not merely an organizational issue, since it serves a safeguarding function, forms part of the right to a court and the right to a fair trial and is also linked to the principles of the independence of courts and the independence of judges. The final part of the thesis contains an assessment of the existing legal framework and proposals for reform, including in particular the need to clarify, at the statutory level, the rules for designating multi-member adjudicating panels, to increase the transparency of the Random Case Allocation System, to introduce independent audit and supervision of the functioning system, and to ensure that parties and the public have a real possibility of verifying the correctness of case allocation and the designation of adjudicating panels.