Spółka kapitałowa otwarta i zamknięta - funkcjonalne kryterium klasyfikacji

Pracę rozpocznie szczegółowa analiza zagadnienia pierwotnego celu gospodarczego, realizowanego w formie prawnej spółki akcyjnej oraz ewolucji celu gospodarczego spółki z o.o. Na podstawie dokonanej analizy sformułowany zostanie wniosek o daleko idącym zatarciu się różnic gospodarczych pomiędzy spółką akcyjną niepubliczną (de lege lata modelową), a spółką z o.o. Analiza prawno porównawcza ukaże postępujące rozpowszechnienie zliberalizowanej formy spółki akcyjnej w zagranicznych systemach prawnych oraz występowanie pewnej anomalii w polskim systemie prawa spółek. Zostanie bowiem wykazane, iż przeważająca część polskich spółek akcyjnych niepublicznych to w rzeczywistości mikroprzedsiębiorcy, oraz przedsiębiorcy mali i średni. W dalszej kolejności przedstawiona zostanie normatywna płaszczyzna zjawiska zacierania się różnic pomiędzy spółką akcyjną niepubliczną a spółką z o.o. Analizie poddane zostanie powstanie oraz pogłębienie się różnic regulacyjnych pomiędzy spółką akcyjną niepubliczną oraz spółką publiczną. Następnie ukazana zostanie ewolucja spółki z o.o. w kierunku upodabniającym ją do spółki akcyjnej niepublicznej. W efekcie zaprezentowany zostanie wniosek o znacznym zatarciu się różnic konstrukcyjnych pomiędzy spółką z o.o. a spółką akcyjną niepubliczną, przy równoczesnym poglębieniu się różnic pomiędzy spółką z o.o. a spółką publiczną. Podjęta zostanie również próba odpowiedzi na pytanie o przyczyny występowania w Polsce wskazanej powyżej "anomalii systemowej". Następnie zostanie postawione pytanie o aksjologiczne uzasadnienie występujących współcześnie różnic normatywnych pomiędzy spółką akcyjną niepubliczną, a spółką z o.o. Jako aksjologiczny fundament instytucji tradycyjnie postrzeganych jako charakterystyczne dla modelowej spółki akcyjnej zidentyfikowane zostanie występowanie w spółkach akcyjnych masowego akcjonariatu. Jako warunek sine qua non występowania w spółkach akcyjnych masowego akcjonariatu wskazana zostanie zaś swobodna zbywalność praw udziałowych. Zbywalność taka nie jest de facto możliwa w spółkach akcyjnych niepublicznych, gdyż pozbawione są one dostępu do odpowiedniego forum wymiany. Brak takiego forum wynika natomiast z braku wystarczających obowiązków informacyjnych spółek akcyjnych niepublicznych, co sprawia, że to na ewentualnym nabywcy akcji ciąży konieczność samodzielnego i kosztownego badania stanu spraw spółki celem podjęcia decyzji inwestycyjnej. Koszty te uniemożliwiają nabywania tychże akcji przez drobnych, nieprofesjonalnych akcjonariuszy. Z tej właśnie przyczyny spółki te pozbawione są – tak samo jak i spółki z o.o. – masowego akcjonariatu. W efekcie zatem w spółkach akcyjnych niepublicznych bez wystarczającego uzasadnienia aksjologicznego pozostają tak charakterystyczne instytucje spółki akcyjnej jak m.in. zasada "surowości" statutu spółki akcyjnej (art. 304 § 3 i 4 KSH) oraz obowiązek ustanowienia rady nadzorczej. W wyniku przeprowadzonej analizy rozważona zostanie koncepcja zastąpienia tradycyjnego, typologicznego podziału spółek kapitałowych na spółkę akcyjną oraz spółkę z o.o. podziałem funkcjonalnym, opartym na kryterium swobodnego obrotu prawami udziałowymi. W efekcie przyjęcia takiego podziału należałoby wyodrębnić spółkę akcyjną otwartą (obejmującą współczesne spółki publiczne) oraz spółkę akcyjną zamkniętą – obejmującą współczesne spółki akcyjne niepubliczne i zbliżoną do współczesnej spółki z o.o. Nie wydaje się jednak koniecznym tworzenie nowej formy prawnej ("prostej" spółki akcyjnej). Potrzebom drobnych przedsiębiorców (w tym tzw. start-upów) odpowiadałoby raczej generalne uelastycznienie zarówno spółki akcyjnej, jak i spółki z o.o. Zidentyfikowane zostaną również przyczyny występowania w Polsce tak znacznej liczby spółek akcyjnych niepublicznych o zamkniętej strukturze akcjonariatu. W tej właśnie kwestii zostaną przedstawione najpilniejsze postulaty de lege ferenda.

A dissertation begins with a comprehensive analysis of the primal economic purpose of the joint-stock company and of the limited liability company economic purpose evolution. As a result of said analysis, I shall present a conclusion that differences between economic purpose of joint-stock company and of the limited liability company have diminished to the great extent. This concusion applies to a non-listed joint-stock company which is currently preceived as a model joint-stock company. A comparative study shall reveal a progressive spread of a deregulated forms of joint-stock company in foreign legal systems. Besides it will also reveal some kind of anomaly in the Polish legal system. I shall demonstrate that most of Polish joint-stock companies are in fact micro-, small and medium entrepreneurs. In the next step, I will provide a description of a normative side of the diminishing differences between non-listed company and limited liability company. I shall describe the development and progress of regulatory differences between listed and non-listed joint-stock companies. Then, the evolution of a limited liability company towards the non-listed company shall also be presented. As a result of said analysis, I shall present a conclusion that legal differences between non-listed company and limited liability company have also diminished. At the same time, legal differences between isted company and limited liability company have widened. I will also try to explain the cause of the abovementioned 'systemic anomaly'. I shall raise the question of axiological rationale for existing legal differences between non-listed company and limited liability company. Open structure of company's ownership will be identified as the axiological foundation of legal institutions unique for a model joint-stock company. At the same time, a free transferability of share rights will be identified as the open ownership structure's conditio sine qua non. In practice, such free transferability does not occur in case of non-listed companies, which don't have an access to a necessary exchange forum. Absence of such forum results from the absence of a proper disclosure requirements: it is hypothetical buyer of shares who is encumbered with a burden of due dilligence for sake of an investment decision. This due dilligence process is costly enough to limit the ability of individual, non-professional investors to acquire shares in non-listed joint-stock companies. Therefore, these companies don't have an open structure of ownership, just like the limited liability companies. As a result, many legal institutions unique for a joint-stock company (e.g. restrictive limitation of the joint-stock company statute's flexibility, as set out in the KSH Article 304 § 3 and 4 KSH) have no sufficient axiological rationale in a non-listed joint-stock company. As a result of the conducted analysis, I shall consider the alternative concept of companies classification. I will analyse a replacement of the traditional, typological distinction between the joint-stock company and limited liability company by the functional distinction based on the criterion of free transferability of shares. Such distinction would require to distinguish an open joint-stock company (covering current listed company) and a closed joint-stock company (covering current non-listed joint-stock company and limited liability company). However, it does not seem necessary to create a new legal form (a 'simplified' joint-stock company). The needs of small entrepreneurs (including so-called start-ups) would suit more general flexibility of both joint-stock companies and limited liability companies. The reasons for the presence in Poland of such a significant number of non-listed joint-stock companies with closed shareholding structure will also be identified. This is where the most urgent de lege ferenda demands will be presented.