Epistemologia doświadczenia religijnego u Pascala

Niniejsza praca poświęcona jest analizie epistemologii doświadczenia religijnego w filozofii Blaise’a Pascala. Centralnym pojęciem badanym w pracy jest „porządek serca” – kategoria poznawcza, która wyraża zarówno krytykę racjonalizmu, jak i otwarcie na wewnętrzne poznanie prawd wiary. Celem pracy jest ukazanie porządku serca jako autonomicznej formy poznania, niewyrażalnej w kategoriach rozumowego dowodzenia, a jednocześnie głęboko zakorzenionej w antropologii Pascala. W pierwszej części omówiono granice poznania rozumowego w świetle myśli Pascala, zestawiając jego stanowisko z epistemologią Kartezjusza oraz sceptycyzmem Montaigne’a. W drugiej części podjęto próbę zdefiniowania porządku serca, uwzględniając zarówno jego intuicyjny charakter, jak i teologiczną funkcję wiary i łaski. Analiza oparta została na lekturze Myśli, a także tekstów metodologicznych Pascala i literatury wtórnej. Tezą pracy jest stwierdzenie, że Pascal nie neguje roli rozumu, lecz przypisuje mu ograniczony zakres działania, wskazując zarazem, że pełne poznanie – szczególnie w sferze religijnej – możliwe jest tylko dzięki sercu. W tym ujęciu serce i rozum stanowią dwie odrębne, lecz komplementarne władze poznawcze.

This thesis explores the epistemology of religious experience in the philosophy of Blaise Pascal, focusing on the concept of the order of the heart – a cognitive category that expresses both a critique of rationalism and an opening toward an inner understanding of faith. The aim of the study is to present the order of the heart as an autonomous mode of knowledge, distinct from rational demonstration, yet deeply rooted in Pascal’s anthropology. The first part examines the limits of rational knowledge in Pascal’s thought, comparing his position with Descartes’ epistemology and Montaigne’s skepticism. The second part attempts to define the order of the heart by considering both its intuitive structure and its theological role related to faith and grace. The analysis draws primarily on Pascal’s Pensées as well as his methodological writings and relevant secondary literature. The central thesis is that Pascal does not reject reason altogether but assigns it a limited function, arguing that true knowledge – especially in the religious domain – is attainable only through the heart. In this perspective, heart and reason emerge as distinct yet complementary cognitive faculties.